Bệnh sởi tái bùng phát, thế giới có đang lơ là?

Trong khi các đợt bùng phát Ebola hay hantavirus liên tục thu hút sự chú ý của truyền thông quốc tế vì tính chất hiếm gặp và nguy hiểm, một thực tế ít được nhắc đến là bệnh sởi – căn bệnh dù đã có vaccine phòng ngừa hiệu quả, vẫn đang cướp đi sinh mạng của hàng nghìn trẻ em trên thế giới mỗi năm.

Sự chênh lệch giữa mức độ quan tâm của công chúng và gánh nặng bệnh tật thực tế đặt ra nhiều câu hỏi đối với các ưu tiên y tế toàn cầu.

Những dịch bệnh gây chú ý chưa phải là mối đe dọa lớn nhất

Trong tháng 5, hai đợt bùng phát bệnh truyền nhiễm hiếm gặp đã trở thành tâm điểm quan tâm của dư luận quốc tế là dịch virus hantavirus Andes trên tàu du lịch MV Hondius và dịch Ebola chủng Bundibugyo tại Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC).

Virus Andes được chú ý bởi đây là loại hantavirus duy nhất được ghi nhận có khả năng lây từ người sang người. Vụ bùng phát trên một tàu du lịch, cùng việc hành khách đến nhiều quốc gia khác nhau, càng làm gia tăng sự quan tâm của công chúng. Đến nay, ổ dịch này ghi nhận 13 ca mắc và 3 ca tử vong.

Vaccine MMR II (Mỹ) phòng bệnh sởi – quai bị – rubella. Ảnh: Jan Sonnenmair/Getty Images

Trong khi đó, dịch Ebola Bundibugyo tại DRC và Uganda đã khiến hơn 1.000 người mắc bệnh và khoảng 220 người tử vong. Tình hình trở nên đáng chú ý hơn sau khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tuyên bố đây là Tình trạng Khẩn cấp Y tế Công cộng Quốc tế (PHEIC). Tuy nhiên, giới chuyên môn đánh giá, nguy cơ lây lan toàn cầu của dịch bệnh này vẫn ở mức tương đối thấp do khu vực bùng phát chủ yếu tập trung tại các vùng xung đột kéo dài ở châu Phi.

Trái ngược với mức độ “phủ sóng” rộng rãi của hai dịch bệnh trên, Bangladesh đang trải qua một trong những đợt bùng phát bệnh sởi nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ. Hơn 78.000 trường hợp nghi ngờ và xác nhận đã được ghi nhận, trong đó phần lớn ca tử vong là trẻ em dưới 5 tuổi chưa được tiêm chủng. Chỉ trong hai tháng gần đây, bệnh sởi đã liên quan đến cái chết của hơn 500 trẻ em.

Sự khác biệt trong mức độ quan tâm phần nào phản ánh tâm lý phổ biến sau đại dịch COVID-19, khi các bệnh truyền nhiễm thường được đánh giá chủ yếu qua khả năng trở thành đại dịch tiếp theo. Những mầm bệnh mới, hiếm gặp hoặc còn nhiều điều chưa biết thường dễ thu hút sự chú ý hơn các căn bệnh quen thuộc dù hậu quả thực tế nghiêm trọng hơn nhiều.

Bài học từ sự trở lại của bệnh sởi

Là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em do các bệnh có thể phòng ngừa bằng vaccine, bệnh sởi vẫn đang là thách thức lớn đối với y tế toàn cầu. Tuy nhiên, vì đây là căn bệnh đã được biết đến từ lâu và có vaccine hiệu quả, nó thường không tạo ra sự quan tâm tương xứng với mức độ nguy hiểm.

Đợt bùng phát tại Bangladesh được cho là có liên quan đến những gián đoạn trong chương trình tiêm chủng do bất ổn chính trị kéo dài. Tuy nhiên, đây không phải là hiện tượng cá biệt. Sau đại dịch COVID-19, nhiều quốc gia ghi nhận sự suy giảm tỷ lệ tiêm chủng thường quy, tạo điều kiện cho bệnh sởi quay trở lại ở nhiều khu vực trên thế giới.

Theo ước tính của WHO, năm 2024 có khoảng 95.000 ca tử vong do sởi trên toàn cầu, chủ yếu là trẻ em dưới 5 tuổi chưa được tiêm chủng hoặc tiêm chủng chưa đầy đủ. Hơn 30 triệu trẻ em vẫn chưa được bảo vệ đầy đủ trước căn bệnh này. Trong cùng năm, 59 quốc gia ghi nhận các đợt bùng phát sởi quy mô lớn, gần gấp ba lần so với năm 2021.

Ngay cả những quốc gia có tỷ lệ tiêm chủng cao cũng không hoàn toàn miễn nhiễm. Tại Singapore, số ca mắc sởi trong những tháng đầu năm đã vượt tổng số ca của cả năm trước, chủ yếu do các trường hợp nhập khẩu từ nước ngoài. Điều này cho thấy sự tái bùng phát của bệnh sởi tại một quốc gia có thể nhanh chóng tạo ra nguy cơ cho các quốc gia khác trong bối cảnh giao lưu quốc tế ngày càng gia tăng.

Các chuyên gia y tế công cộng cảnh báo rằng, việc tập trung quá mức vào các mối đe dọa hiếm gặp có thể dẫn tới sự mất cân đối trong phân bổ nguồn lực. Công tác chuẩn bị ứng phó đại dịch là cần thiết, nhưng không nên tách rời khỏi các khoản đầu tư cho y tế cơ sở, tiêm chủng, chăm sóc sức khỏe ban đầu và xây dựng hệ thống y tế bền vững.

Những khoản đầu tư dài hạn này thường ít thu hút sự chú ý hơn các tình huống khẩn cấp, nhưng chính chúng mới tạo nên nền tảng bảo vệ cộng đồng trước các dịch bệnh hiện tại và tương lai.

Trong khi thế giới tiếp tục theo dõi những căn bệnh mới nổi, các chuyên gia cho rằng không nên bỏ quên những mối đe dọa quen thuộc nhưng vẫn đang âm thầm cướp đi sinh mạng của hàng nghìn trẻ em mỗi năm – những căn bệnh mà nhân loại đã có đủ kiến thức và công cụ để phòng ngừa.

Tìm hiểu về vắc xin quai bị MMR II - mũi tiêm ngoài chương trình tiêm chủng mở rộngHiện nay ở nước ta vắc xin phòng ngừa bệnh quai bị chưa được triển khai trong chương trình tiêm chủng mở rộng. Tuy nhiên, đây là căn bệnh rất dễ lây lan và có nguy cơ để lại nhiều biến chứng nguy hiểm. Do vậy, mọi người có thể tham khảo vắc xin quai bị MMR II là mũi tiêm dịch vụ,...