Căng thẳng thương mại Mỹ – Trung: Trung Quốc phản ứng thế nào trước làn sóng thuế quan mới?

Hải Vân18:16 10/04/2025

Căng thẳng thương mại Mỹ – Trung đã bước vào giai đoạn mới khi chính sách thuế của Tổng thống Donald Trump chính thức có hiệu lực, đẩy Trung Quốc vào vòng xoáy áp lực với mức thuế kỷ lục 125%.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh hành pháp tại Nhà Trắng, Washington, D.C. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Theo trang Al Jazeera, dù Washington đã bắt đầu tiến hành đàm phán với một số quốc gia liên quan, các động thái áp thuế qua lại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đã khiến giá hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc vào Mỹ tăng hơn gấp đôi chỉ trong vòng hai tháng. Đáp lại, Trung Quốc cũng đã nâng mức thuế đối với hàng hóa của Mỹ lên 84%.

Những diễn biến này đã khiến thị trường chứng khoán toàn cầu lao dốc, khi giới đầu tư lo ngại về hệ lụy kinh tế từ một cuộc chiến thương mại mở rộng.

Từ lâu, ông Trump đã bày tỏ quan điểm cho rằng Mỹ đang bị nhiều quốc gia, đặc biệt là Trung Quốc, lợi dụng về thương mại. Với lập trường bảo hộ, ông cho rằng cần áp dụng chính sách thuế để phục hồi sản xuất nội địa và tạo việc làm trong nước.

Diễn biến thuế quan qua lại giữa Mỹ và Trung Quốc

Quốc kỳ Mỹ (trái) và quốc kỳ Trung Quốc. Ảnh: IRNA/TTXVN

Ngày 3/2, chỉ thời gian ngắn sau khi nhậm chức, Tổng thống Trump ban hành mức thuế bổ sung 10% đối với toàn bộ hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc. Đây là một phần trong chuỗi chính sách thương mại cứng rắn của ông, tiếp nối các biện pháp đã được triển khai trong nhiệm kỳ đầu (2017 – 2021) và được duy trì dưới thời chính quyền Tổng thống Joe Biden (2021 – 2025).

Hơn 1 tháng sau, ngày 5/3, mức thuế này được nâng lên gấp đôi, đạt 20%. Đến ngày 2/4, ông Trump tiếp tục tăng thêm 34%, đưa tổng mức thuế áp dụng với hàng hóa Trung Quốc lên 54%.

Đáp lại, ngày 4/4, Trung Quốc công bố mức thuế trả đũa ở mức 34% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ.

Không dừng lại ở đó, ông Trump cảnh báo sẽ tiếp tục gia tăng áp lực nếu Bắc Kinh không nhượng bộ. Trên nền tảng Truth Social ngày 7/4, ông tuyên bố: “Nếu Trung Quốc không rút lại mức thuế 34% – vốn là phản ứng trước các hành vi mà chúng tôi cho là không công bằng về thương mại – vào ngày 8/4, Mỹ sẽ áp thêm 50% thuế đối với hàng hóa Trung Quốc, bắt đầu từ ngày 9/4″.

Tuy nhiên, thay vì lùi bước, Trung Quốc vào ngày 7/4 đã tiếp tục nâng thuế đối với hàng hóa từ Mỹ lên 84%. Động thái này được xem như một lời khẳng định rằng Bắc Kinh sẵn sàng phản ứng tương xứng trong căng thẳng thương mại kéo dài.

Và đúng như ông Trump cảnh báo, mức thuế quan của Mỹ đối với hàng hóa Trung Quốc đã được nâng lên tới 104% vào ngày 9/4.

Chỉ vài giờ sau mức thuế này có hiệu lực, ông Trump một lần nữa gia tăng áp lực khi công bố mức thuế mới – nâng tổng thuế suất đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc lên 125%.

Phản ứng của Trung Quốc

Video đang HOT

Trụ sở Cơ quan chứng khoán Bắc Kinh, Trung Quốc ngày 8/2/2024. Ảnh: Reuters/TTXVN

Khi công bố đợt áp thuế mới nhất đối với hàng xuất khẩu của Mỹ vào ngày 9/4, Bộ Thương mại Trung Quốc khẳng định nước này “có ý chí kiên định và đủ năng lực để thực hiện các biện pháp đối phó cần thiết, sẵn sàng ứng phó đến cùng”.

Trong tuyên bố chính sách, Bắc Kinh cho rằng lịch sử và thực tế đã chứng minh rằng việc Mỹ tăng thuế sẽ không giúp giải quyết những thách thức nội tại của nước này. Trái lại, hành động này có thể gây ra biến động trên thị trường tài chính, gia tăng áp lực lạm phát, làm suy yếu cơ sở công nghiệp và tăng nguy cơ suy thoái kinh tế tại Mỹ.

Trước đó, ngày 8/4, Bộ Thương mại Trung Quốc đã chỉ trích các biện pháp của Washington là “vô căn cứ” và coi đây là một hình thức “bắt nạt kinh tế”. Trung Quốc tái khẳng định các biện pháp thuế quan của mình là hành động có đi có lại, nhằm bảo vệ “chủ quyền, an ninh và lợi ích phát triển” cũng như góp phần duy trì một trật tự thương mại quốc tế công bằng.

Phát biểu tại một cuộc họp báo, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc, ông Lin Jian, cho biết: “Trung Quốc sẽ không lùi bước nếu bị thách thức”.

Tác động với nền kinh tế Trung Quốc

Dù căng thẳng thương mại gia tăng, Mỹ và Trung Quốc vẫn là những đối tác thương mại chủ chốt. Trong năm 2024, Mỹ đã nhập khẩu khoảng 438,9 tỷ USD hàng hóa từ Trung Quốc – tương đương gần 3% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP)của Trung Quốc, vốn phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu.

Theo báo cáo của Goldman Sachs ngày 6/4, thuế quan mới có thể khiến tăng trưởng GDP của Trung Quốc giảm tới 2,4 điểm phần trăm, kéo mức tăng trưởng trong năm nay xuống còn khoảng 4,5%, thấp hơn mục tiêu chính thức 5% do Bắc Kinh đề ra.

Ngân hàng UBS đưa ra dự báo thận trọng hơn, cho rằng GDP Trung Quốc có thể chỉ đạt 4% vào năm 2025, ngay cả khi chính phủ thực hiện các biện pháp kích thích quy mô lớn.

Cuộc chiến thương mại lần này diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong nước, bao gồm tình trạng giảm phát, khủng hoảng trong lĩnh vực bất động sản và gánh nặng nợ công gia tăng. Năm 2018, khi ông Trump phát động cuộc chiến thương mại đầu tiên chống lại Trung Quốc, GDP của Bắc Kinh đạt 6,6%.

Tuy vậy, theo Giáo sư Jayati Ghosh từ Đại học Massachusetts Amherst, Trung Quốc “được chuẩn bị tốt hơn nhiều quốc gia khác” để đối phó với các cú sốc từ bên ngoài, nhờ khả năng điều tiết và sự linh hoạt của chính sách kinh tế.

Biện pháp ứng phó: Ổn định thị trường và thúc đẩy nội lực

Quang cảnh cảng container ở Thiên Tân, Trung Quốc ngày 8/4/2025. Ảnh: THX/TTXVN

Các nhà chức trách Trung Quốc đã nhanh chóng hành động để giảm thiểu tác động tiêu cực đến thị trường tài chính. Ngày 6/4, Thủ tướng Lý Cường khẳng định Chính phủ Trung Quốc “hoàn toàn có khả năng kiểm soát các tác đôgj bất lợi từ bên ngoài”.

Cùng ngày, các tập đoàn đầu tư công như Chengtong và Huijin cam kết tăng cường mua vào cổ phiếu nhằm hỗ trợ thị trường và ngăn chặn tình trạng bán tháo. Nhờ đó, thị trường chứng khoán Trung Quốc duy trì được sự ổn định: chỉ số SSE Composite của Thượng Hải tăng 1,1%, trong khi Shenzhen Composite tăng 2,2% vào ngày 7/4. Trong khi đó, các thị trường khác trong khu vực – như chỉ số Nikkei của Nhật Bản – lại giảm mạnh (3,9%).

Theo phóng viên Katrina Yu của Al Jazeera tại Bắc Kinh, mặc dù chính phủ đang can thiệp hiệu quả, tâm lý lo ngại vẫn hiện hữu trong giới đầu tư.

Triển vọng và chiến lược sắp tới của Trung Quốc

Để duy trì đà tăng trưởng, Trung Quốc có thể sẽ đẩy mạnh các chính sách kích thích kinh tế nội địa và làm sâu sắc thêm quan hệ thương mại với các đối tác khác. Giáo sư Ghosh dự báo Bắc Kinh sẽ tiếp tục cắt giảm lãi suất, khuyến khích các chính quyền địa phương vay vốn để đầu tư công, đồng thời hỗ trợ các lao động trong ngành xuất khẩu.

Bà cũng cho rằng Trung Quốc có thể tiếp tục chiến lược “âm thầm” mở rộng ảnh hưởng thương mại bằng cách tăng cường hỗ trợ tài chính – như cho vay ưu đãi hoặc xóa nợ – đối với các đối tác quan trọng, đặc biệt ở khu vực châu Á.

Một biện pháp khác có thể được cân nhắc là cho phép đồng nhân dân tệ giảm giá có kiểm soát, qua đó thúc đẩy xuất khẩu và bù đắp tổn thất từ thuế quan.

Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn đối mặt với những thách thức dài hạn. Ngày 3/4, hãng xếp hạng tín nhiệm Fitch đã hạ bậc tín nhiệm quốc gia của Trung Quốc, dẫn lý do là nợ công tăng nhanh và rủi ro đối với ngân sách nhà nước – trong bối cảnh các chính sách bảo vệ nền kinh tế cần được mở rộng.

Dù vậy, bà Ghosh cảnh báo rằng phương Tây có thể đang đánh giá thấp khả năng chống chịu của nền kinh tế Trung Quốc:

“Có một xu hướng trong giới phân tích phương Tây là chờ đợi sự sụp đổ kinh tế của Trung Quốc. Nhưng cá nhân tôi, tôi lo ngại nhiều hơn về tình hình của nền kinh tế Mỹ”, bà lập luận.

Tác động từ vòng xoáy thuế quan mới của Mỹ

Từ khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã triển khai một loạt chính sách thuế quan nhằm bảo vệ nền kinh tế Mỹ, giảm thâm hụt thương mại và thúc đẩy sản xuất trong nước.

Tuy nhiên, những biện pháp này đã gây ra những phản ứng trái chiều và tác động đáng kể đến tâm lý người tiêu dùng cũng như thị trường nội địa Mỹ.

Quang cảnh cảng hàng hóa Long Beach ở California, Mỹ. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Ngay sau khi nhậm chức vào ngày 20/1, Tổng thống Trump đã công bố bản ghi nhớ "Chính sách thương mại nước Mỹ trên hết", đặt nền móng cho một loạt thuế quan mới. Cho đến nay, Mỹ đã chính thức áp thuế 25% đối với thép và nhôm nhập khẩu từ tất cả các nước, 20% lên hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, cùng mức thuế 25% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Mexico và Canada dù một phần bị hoãn thi hành đến tháng 4.

Phản ứng mạnh từ các đối tác thương mại

Trung Quốc ngay lập tức đáp trả bằng hàng loạt biện pháp, bao gồm các mức thuế mới đối với nhiều mặt hàng của Mỹ và một cuộc điều tra chống độc quyền nhắm vào Google. Trung Quốc đã áp thuế 15% đối với nhiều mặt hàng nông sản chủ chốt, than đá, khí hóa lỏng, đồng thời áp thuế 10% đối với dầu thô, máy nông nghiệp và ô tô động cơ lớn nhập khẩu từ Mỹ.

Canada, nhà cung cấp thép và nhôm nước ngoài lớn nhất cho Mỹ, đã công bố mức thuế trả đũa 25% đối với các kim loại này cùng với máy tính, thiết bị thể thao và các sản phẩm khác với tổng giá trị khoảng 20,6 tỷ USD.

Ủy ban châu Âu (EC) cũng lên kế hoạch áp thuế trả đũa đối với lượng hàng hóa trị giá 28 tỷ USD nhập khẩu từ Mỹ kể từ tháng tới. EC cho biết sẽ chấm dứt việc đình chỉ thuế quan hiện tại đối với hàng hóa Mỹ vào ngày 1/4 và sẽ đưa ra một gói biện pháp đối phó mới vào giữa tháng 4.

Còn Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum tuyên bố nước này sẽ đợi đến ngày 2/4 để quyết định có áp mức thuế 25% đối với thép và nhôm nhập khẩu từ Mỹ trong trường hợp quốc gia láng giềng thực thi chính sách áp thuế tương ứng.

Vận chuyển thép cuộn tại nhà máy thép Tata ở Velsen-Noord, Hà Lan. Ảnh: REUTERS/TTXVN

Tác động tiêu cực đến thị trường và tâm lý người tiêu dùng Mỹ

Các động thái áp thuế của Tổng thống Trump và sự trả đũa qua lại từ các đối tác thương mại lớn đã đẩy doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ vào tình trạng bất an, buộc các công ty phải cảnh báo khả năng tăng giá, kéo theo nguy cơ lạm phát tăng và tăng trưởng kinh tế giảm.

Dữ liệu lạm phát khả quan mới được công bố cũng bị lu mờ bởi những lo ngại bất ổn ngày càng gia tăng xuất phát từ các đe dọa thuế quan của Tổng thống Trump. Những bất ổn này đã khiến các nhà đầu tư rút khỏi thị trường chứng khoán để chuyển sang các tài sản trú ẩn an toàn, đẩy giá vàng lần đầu tiên lên trên mức 3.000 USD/ounce. Trong khi đó, tính đến ngày 14/3, chỉ số S&P 500 và Nasdaq đã ghi nhận tuần giảm điểm thứ tư liên tiếp.

Một số ngân hàng và nhà phân tích Phố Wall hạ dự báo tăng trưởng cho nền kinh tế lớn nhất thế giới trong bối cảnh dữ liệu ảm đạm hơn và tâm lý bi quan về những tác động của thuế quan đến lạm phát.

Dữ liệu từ Khảo sát người tiêu dùng của Đại học Michigan được công bố ngày 14/3 cho thấy chỉ số tâm lý đã giảm mạnh 10,5%, xuống chỉ còn 57,9 điểm trong tháng 3, mức thấp nhất kể từ tháng 11/2022 và đánh dấu 3 tháng liên tiếp niềm tin của người tiêu dùng Mỹ suy giảm. Bức tranh còn ảm đạm hơn khi nỗi lo về xu hướng lạm phát ngày càng gia tăng, với kỳ vọng lạm phát ngắn hạn 1 năm tăng vọt lên 4,9%, mức cao nhất kể từ tháng 11/2022. Kỳ vọng lạm phát dài hạn trong 5 năm tới của người tiêu dùng cũng không mấy khả quan khi tăng lên mức 3,9%, mức cao chưa từng thấy kể từ tháng 2/1993.

Người dân mua sắm tại siêu thị ở Atlanta, Georgia, Mỹ. Ảnh minh họa: AFP/TTXVN

Nhiều doanh nghiệp Mỹ cũng cảnh báo sự bất ổn do các mối đe dọa áp thuế và chính sách thương mại thay đổi của Tổng thống Trump đang bắt đầu tác động tiêu cực đến nhiều ngành công nghiệp, khi người tiêu dùng cắt giảm chi tiêu từ hàng hóa thiết yếu đến du lịch.

Theo dữ liệu từ LSEG, hơn 900 trong số 1.500 công ty lớn nhất của Mỹ đã đề cập đến thuế quan trong các báo cáo lợi nhuận hoặc tại các sự kiện đầu tư trong năm nay. Giám đốc điều hành Ed Bastian của hãng hàng không Delta Air Lines cảnh báo lo ngại về kinh tế của người tiêu dùng và doanh nghiệp đã gây tổn hại đến du lịch trong nước khiến giá cổ phiếu các hãng hàng không giảm. Tương tự, các công ty như Kohl's và Henkel cũng ghi nhận nhu cầu hàng hóa tiêu dùng và công nghiệp tại Mỹ giảm. Các nhà bán lẻ lớn như Macy's, Walmart, Target cũng đã hạ thấp kỳ vọng khi rủi ro lạm phát và nỗi lo suy thoái gia tăng.

Trong khi đó, ngành công nghiệp ô tô Mỹ gia tăng lo ngại về tác động tiêu cực của thuế quan. Trong một bức thư gửi Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), hãng xe điện Tesla cho biết các nhà xuất khẩu Mỹ vốn dễ bị ảnh hưởng hơn khi những quốc gia khác phản ứng với các hành động thương mại của nước này. Với tư cách là một công ty có hoạt động sản xuất và xuất khẩu tại Mỹ, Tesla lo ngại rằng các biện pháp mà USTR đang cân nhắc để đối phó với các hành vi thương mại không công bằng của các quốc gia khác có thể gây ra những hậu quả tiêu cực không lường trước được cho chính các doanh nghiệp Mỹ, trong đó có cả Tesla.

Còn Autos Drive America, một nhóm thương mại đại diện cho các nhà sản xuất ô tô nước ngoài lớn bao gồm Toyota, Volkswagen, BMW, Honda và Hyundai, cũng cảnh báo USTR rằng việc áp đặt "thuế quan trên diện rộng sẽ làm gián đoạn sản xuất tại các nhà máy lắp ráp của Mỹ". Ngoài ra, các nhà sản xuất ô tô không thể thay đổi chuỗi cung ứng ngay lập tức và việc tăng chi phí chắc chắn sẽ dẫn đến giá cả cao hơn, ít mẫu xe hơn được cung cấp cho người tiêu dùng và đóng cửa những dây chuyền sản xuất tại Mỹ. Điều này sẽ dẫn đến nguy cơ mất việc làm trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Chuyên gia kinh tế cấp cao Charlie Chesbrough của công ty tư vấn Cox Automotive đánh giá hiện chưa thể chắc chắn về những tác động từ thuế quan đến thị trường ô tô Mỹ, nơi đã bán được 16 triệu ô tô mới trong năm ngoái. Nhưng ông nhận định giá cả rồi sẽ bắt đầu tăng.

Các chính sách thuế quan của chính quyền Tổng thống Trump nhằm bảo vệ nền kinh tế và thúc đẩy sản xuất trong nước đang gây ra những tác động tiêu cực đến tâm lý người tiêu dùng và thị trường nội địa Mỹ. Khi cuộc chiến thương mại leo thang và tâm lý người tiêu dùng chạm đáy, nước Mỹ đang đứng trước ngã rẽ kinh tế đầy bất ổn. Thuế quan có thể mang lại lợi ích ngắn hạn cho một số ngành, nhưng cái giá phải trả - từ lạm phát tăng cao đến niềm tin suy yếu - đang khiến người dân Mỹ lo sợ.

Ukraine gửi thông điệp cảnh báo EU về nguy cơ đối đầu thương mại Theo tờ Politico ngày 18/3, Ukraine đang gửi một thông điệp rõ ràng tới EU: Nếu EU không giải quyết mối quan hệ thương mại với Ukraine, cả hai bên sẽ phải gánh chịu hậu quả. Cờ Liên minh châu Âu và cờ Ukraine tại trụ sở Ủy ban châu Âu ở Brussels, Bỉ. Ảnh: THX/TTXVN. Cụ thể, Thứ trưởng Bộ Kinh tế...