Cạnh tranh Mỹ – Trung vẫn tiếp tục ở Mỹ Latinh

Cảng Chancay: 'Bước nhảy vọt' chiến lược của Trung Quốc tại Nam Mỹ

Dự án cảng nước sâu 1,3 tỷ USD ở Peru giúp Trung Quốc mở tuyến vận tải xuyên Thái Bình Dương, giảm chi phí, mở rộng ảnh hưởng kinh tế và đẩy Mỹ ra khỏi khu vực chiến lược này.

Cảng nước sâu do Công ty TNHH Kỹ thuật Cảng Trung Quốc xây dựng với vốn đầu tư hơn 1 tỷ USD. Ảnh: THX/TTXVN

Bình luận trên trang web của Diễn đàn Thái Bình Dương (Pacific Forum) mới đây, Evan Williams, nghiên cứu sinh ngành chính sách công và chính trị tại Đại học Pomona cho rằng, cảng nước sâu Chancay (Peru) do Trung Quốc đầu tư đang nổi lên như một đòn bẩy chiến lược, định hình lại mạng lưới thương mại xuyên Thái Bình Dương và củng cố vị thế của Bắc Kinh là đối tác thương mại lớn nhất, đồng thời đẩy Mỹ dần ra khỏi khu vực.

Trung Quốc đang nổi lên như một đối thủ cạnh tranh kinh tế và chiến lược đáng gờm của Mỹ tại Nam Mỹ. Là một phần quan trọng của Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI), dự án đầu tư 1,3 tỷ USD vào Cảng Chancay mới của Peru, một cơ sở nước sâu đã hoạt động hoàn toàn vào tháng 11/2024, đang làm sâu sắc thêm mối quan hệ thương mại giữa Nam Mỹ và Trung Quốc.

Cảng Chancay được dự báo sẽ định hướng lại mạng lưới vận chuyển Thái Bình Dương, né tránh cơ sở hạ tầng cảng của Mỹ và nâng cao vị thế của Trung Quốc như một thế lực có ảnh hưởng lớn đến cơ sở hạ tầng và thương mại khu vực. Điều này diễn ra trong bối cảnh Mỹ đang dần rút lui khỏi các thể chế thương mại tự do và ngày càng cô lập mình khỏi khu vực.

Thay đổi bản đồ hậu cần Thái Bình Dương

Nằm ở phía Bắc Lima, Cảng Chancay là cảng Nam Mỹ có khả năng tiếp nhận tàu container siêu lớn (UCLV). Trước khi Chancay được xây dựng, không có cảng nước sâu nào dọc theo bờ biển phía Tây Nam Mỹ có thể tiếp nhận các tàu UCLV. Những con tàu khổng lồ này buộc phải đi về phía Bắc đến các cảng của Mỹ như Los Angeles, Long Beach, Oakland, hoặc Cảng Lázaro Cárdenas của Mexico. Các cảng Bắc Mỹ này đóng vai trò là điểm trung chuyển quan trọng, nơi hàng hóa được xử lý và chất lên các tàu nhỏ hơn để đến các cảng nhỏ hơn ở Nam Mỹ.

Với quyền sở hữu đa số (60%) thuộc về tập đoàn vận tải biển COSCO của Trung Quốc, Chancay đã mở ra một tuyến vận tải xuyên Thái Bình Dương quan trọng mới giữa Trung Quốc và Nam Mỹ, loại bỏ hiệu quả con đường vòng tốn kém và kém hiệu quả qua Bắc Mỹ.

Hành lang vận tải mới này không chỉ giúp rút ngắn 10 ngày cho chuyến đi 35 ngày giữa Trung Quốc và Peru, mà còn dự kiến sẽ cắt giảm chi phí tới 20%.

Trung Quốc đang đổi mới các phương pháp để giảm chi phí và thời gian vận chuyển thông qua việc sử dụng các công nghệ tại chỗ, chẳng hạn như cần cẩu hoàn toàn tự động, có thể tăng năng suất cảng lên tới 50% so với các cảng nước sâu khác.

Quá trình chuyển đổi đã bắt đầu. Vào tháng 4 vừa qua, Trung Quốc đã công bố tuyến đường vận chuyển chính đầu tiên từ cảng Quảng Châu (phía Nam Trung Quốc) trực tiếp đến Chancay, tuyến đường này giờ đây sẽ tránh được các cảng Bắc Mỹ.

Chancay dự kiến sẽ xử lý 1-1,5 triệu container vận chuyển chỉ trong năm đầu tiên, với công suất tối đa ước tính đạt 3,5 triệu container trong vài năm tiếp theo. Mặc dù con số này thấp hơn đáng kể so với 9 triệu và 10 triệu container được xử lý bởi Long Beach và Los Angeles, nhưng nó có thể làm giảm đáng kể hoạt động thương mại khỏi các cảng của Mỹ và báo hiệu khả năng ngày càng tăng lưu lượng hàng hóa thường xuyên từ các cảng khác của Trung Quốc, chẳng hạn như Thượng Hải, cảng lớn nhất thế giới, vào Chancay và rời khỏi Bắc Mỹ.

Khi hàng hóa Trung Quốc đi qua các cảng trung chuyển của Mỹ, Mỹ vẫn giữ được một mức độ kiểm soát hậu cần và khả năng giám sát dòng chảy hàng hóa nhất định. Chancay hoàn toàn bỏ qua hệ thống đó, làm giảm khả năng hiểu biết của Mỹ về thương mại của Trung Quốc vào Nam Mỹ.

Khi Mỹ bị "gạt ra ngoài lề" các tuyến đường thương mại Thái Bình Dương, các nước Nam Mỹ đang ngày càng phụ thuộc vào Trung Quốc thông qua việc tăng cường quan hệ thương mại và hội nhập cơ sở hạ tầng.

Lợi ích cụ thể với các nước

Với Peru: Chỉ riêng trong năm ngoái, kim ngạch thương mại giữa Peru và Trung Quốc đã tăng vọt 15%. Cảng này đã định vị Peru là trung tâm trung chuyển thương mại của Trung Quốc với Nam Mỹ. Khu vực sẽ ngày càng phụ thuộc vào Peru, cả về việc điều động các tàu trung chuyển nhỏ hơn lẫn vận chuyển hàng hóa vào nội địa.

Với Ecuador: Thông qua tuyến đường mới này, xuất khẩu chuối sang Trung Quốc (mặt hàng xuất khẩu chủ lực) dự kiến sẽ tăng gấp ba lần, do chi phí giảm cho phép Ecuador cạnh tranh với chuối Đông Nam Á. Mối quan hệ ngày càng phát triển này cũng giúp Ecuador, vốn đã là nhà cung cấp tôm hàng đầu của Trung Quốc, tăng giá trị xuất khẩu thủy sản lên 3 tỷ USD mỗi năm.

Với Bolivia: Nước này đang nỗ lực chuyển hướng xuất khẩu qua cảng Chancay. Vài ngày sau khi cảng Chancay được mở cửa, Bolivia đã ký một thỏa thuận khai thác trị giá hàng tỷ USD để tăng sản lượng lithium. Xuất khẩu khoáng sản, vốn trước đây phải đi đường bộ tốn kém đến các cảng ở Chile, giờ đây sẽ có khả năng được chuyển hướng đến Chancay và trực tiếp đến Trung Quốc. Điều này củng cố ảnh hưởng của Trung Quốc đối với Mỹ trong chuỗi cung ứng khoáng sản toàn cầu.

Sự gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc một phần được thúc đẩy bởi quyết định áp thuế của chính quyền Trump. Hiện tại, với gần một nửa số quốc gia Nam Mỹ đang chịu mức thuế suất đặc biệt từ 15 đến 50% và nửa còn lại đang chịu mức thuế cơ sở 10%, thương mại với Mỹ dự kiến sẽ giảm. Ngược lại, Trung Quốc đã ký kết các hiệp định thương mại tự do với các đối tác thương mại lớn trong khu vực, bao gồm Chile, Ecuador và Peru, và các nước này dự kiến sẽ ngày càng coi Trung Quốc là một bên thúc đẩy thương mại tự do.

Phản ứng của Mỹ đối với mối quan hệ ngày càng sâu sắc này đã chứng tỏ là không đủ, vì Mỹ đơn giản là không đưa ra bất kỳ mức đầu tư nào vào cơ sở hạ tầng cứng nào gần bằng mức đầu tư của Trung Quốc.

Mỹ vẫn chưa sẵn sàng cung cấp bảo lãnh tài chính trước cho các dự án cảng khác của Peru, như cảng Corio. Mặc dù liên tục đưa ra cảnh báo cho các nước Nam Mỹ thông qua Bộ Ngoại giao, kêu gọi "tầm quan trọng của việc giám sát đầy đủ, an ninh, quy định và cạnh tranh công bằng cho tất cả các dự án cơ sở hạ tầng quan trọng", Mỹ lại không cung cấp cho các chính phủ Nam Mỹ nhiều lựa chọn tài chính thay thế.

Tóm lại, sự tăng trưởng đầu tư kinh tế của Trung Quốc đã làm sâu sắc thêm mối liên hệ của nước này với khu vực Nam Mỹ, trong khi Mỹ chỉ có thể đưa ra lời cảnh báo. Cảng Chancay là kết quả của sự gia tăng ảnh hưởng đó, thúc đẩy Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng về thương mại và cơ sở hạ tầng. Bài học rút ra là Mỹ phải tái can dự vào khu vực về mặt kinh tế, bởi vì chỉ hùng biện thôi là không đủ để chống lại ảnh hưởng Trung Quốc, mà cần có các giải pháp thay thế khả thi về công nghệ và tài chính.