Chính trường Mỹ khi hạn chót chấm dứt chiến tranh Iran cận kề

Tổng thống Mỹ Donald Trump phải đối mặt với hạn chót vào ngày 1/5 (theo giờ Mỹ) nhằm chấm dứt xung đột với Iran hoặc thuyết phục Quốc hội gia hạn chiến tranh.

Khói bốc lên từ vị trí bị không kích ở Tehran, Iran hôm 6/3 (Ảnh: AFP).

Hạn chót 1/5 đang đến gần

Thời hạn chót quan trọng cho cuộc chiến tranh giữa Mỹ – Iran đang đến gần nhưng cuộc xung đột Trung Đông này vẫn chưa hề có dấu hiệu đi đến hồi kết.

Nhiều khả năng thời hạn chót sẽ trôi qua mà không có bất kỳ thay đổi nào về diễn biến của cuộc xung đột Trung Đông, trong đó vấn đề khiến mọi việc rơi vào bế tắc do tuyến đường vận chuyển huyết mạch ở eo biển Hormuz.

Theo các chuyên gia, tình hình hiện nay cho thấy việc chấm dứt chiến tranh dường như rất khó xảy ra. Thay vào đó, các nhà phân tích và trợ lý Quốc hội dự đoán Tổng thống Trump sẽ thông báo với Quốc hội về dự định gia hạn thêm 30 ngày hoặc bỏ qua hạn chót tránh phải xin phê chuẩn của Quốc hội với lập luận rằng, cuộc chiến tại Iran đã chấm dứt nhờ lệnh ngừng bắn bắt đầu từ ngày 8/4.

Lập luận này nối tiếp quan điểm được Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth nêu trong phiên điều trần tại Thượng viện ngày 30/4, khi ông cho rằng lệnh ngừng bắn đã “đóng băng” xung đột. Theo cách hiểu đó, chính quyền chưa vi phạm yêu cầu của đạo luật năm 1973 buộc Tổng thống phải xin Quốc hội phê chuẩn đối với các hoạt động quân sự kéo dài quá 60 ngày.

Theo Đạo luật Quyền lực chiến tranh, vốn nhằm hạn chế quyền triển khai quân sự của Tổng thống, ông Trump có thời hạn đến ngày 1/5 để xin Quốc hội cho phép hoặc chấm dứt chiến sự. Luật cũng cho phép gia hạn thêm 30 ngày trong một số trường hợp.

Các nghị sĩ đảng Dân chủ gây sức ép buộc chính quyền phải xin phê chuẩn chính thức cho chiến dịch tại Iran, trong khi mốc 60 ngày được xem là điểm then chốt có thể khiến nhiều nghị sĩ Cộng hòa, vốn ủng hộ hành động quân sự ban đầu, yêu cầu Quốc hội phải có tiếng nói nếu xung đột kéo dài.

“Đây không phải là một khuyến nghị mà là một yêu cầu bắt buộc”, Thượng nghị sĩ Susan Collins nhấn mạnh, đồng thời ủng hộ một dự luật nhằm chấm dứt hành động quân sự tại Iran do chưa có sự phê chuẩn của Quốc hội.

Xung đột bùng nổ vào ngày 28/2, khi Israel và Mỹ bắt đầu các cuộc không kích vào Iran. Tổng thống Trump chính thức thông báo với Quốc hội về cuộc xung đột 48 giờ sau đó, bắt đầu thời hạn 60 ngày kết thúc vào ngày 1/5.

Một quan chức Mỹ nói rằng Tổng thống Trump dự kiến ​​sẽ nhận được một báo cáo về kế hoạch tấn công quân sự mới vào Iran để buộc nước này đàm phán chấm dứt xung đột.

Nếu giao tranh tiếp tục, ông Trump có thể nói với Quốc hội rằng, ông đã bắt đầu một thời hạn 60 ngày khác. Iran hôm 30/4 tuyên bố nếu Washington nối lại các cuộc tấn công, họ sẽ đáp trả bằng “các cuộc tấn công kéo dài và gây đau đớn” vào các vị trí của Mỹ, làm phức tạp thêm hy vọng của Washington về một liên minh quốc tế để mở eo biển Hormuz.

Các cuộc thăm dò cho thấy, cuộc chiến với Iran không được lòng người Mỹ, chỉ 6 tháng trước cuộc bầu cử vào tháng 11 sẽ quyết định ai kiểm soát Quốc hội vào năm tới.

Tỷ lệ ủng hộ của Tổng thống Trump đã giảm xuống mức thấp nhất trong nhiệm kỳ hiện tại trong tháng này, khi người Mỹ cảm thấy khó chịu với chi phí sinh hoạt và giá cả tăng cao. Họ cho rằng, tất cả là do chiến tranh Iran gây ra.

Nhưng Tổng thống Trump vẫn nắm quyền kiểm soát mạnh mẽ trong đảng của mình và rất ít đảng viên Cộng hòa phản đối các chính sách của ông. Ngoài ra, đảng Cộng hòa cũng ủng hộ mạnh mẽ Israel, quốc gia cũng đang tấn công Iran.

“Đó là sự chia rẽ đảng phái, đơn giản vậy thôi”, ôngChristopher Preble, một nghiên cứu viên cao cấp tại trung tâm tư vấn Stimson Center ở Washington, cho biết và nhận định, “đảng Cộng hòa không muốn chống lại tổng thống, đơn giản là vậy”.

Các cuộc đối thoại đang diễn ra

Nhà Trắng chưa cho biết kế hoạch tiếp theo của họ là gì, hoặc liệu chính phủ Mỹ có yêu cầu Quốc hội cho phép tiếp tục chiến dịch chống Iran hay không.

“Chính quyền đang tích cực thảo luận với Quốc hội về vấn đề này. Các thành viên Quốc hội muốn ghi điểm bằng cách chiếm đoạt quyền lực của Tổng tư lệnh sẽ chỉ càng làm suy yếu vị thế quân đội Mỹ ở nước ngoài, điều mà không một nghị sĩ nào muốn”, một quan chức Nhà Trắng cho biết.

Hiến pháp Mỹ quy định chỉ Quốc hội, chứ không phải tổng thống, mới có thể tuyên chiến, nhưng hạn chế đó không áp dụng cho các hoạt động ngắn hạn hoặc để đối phó với mối đe dọa tức thời.

Một vài đảng viên Cộng hòa đã bỏ phiếu chống lại các nghị quyết về quyền lực chiến tranh cho biết họ có thể xem xét lại sau ngày 1/5.

Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa John Curtis của bang Utah công bố một bài viết nói rằng ông ủng hộ các hành động của Tổng thống Trump nhưng sẽ không ủng hộ hành động quân sự tiếp diễn sau thời hạn mà không có sự chấp thuận của Quốc hội.

Những người khác cho biết họ sẽ chờ xem. Thượng nghị sĩ John Thune của bang Nam Dakota, lãnh đạo phe đa số Cộng hòa tại Thượng viện, cho biết điều “lý tưởng” nhất là Washington và Tehran có thể đạt được một thỏa thuận hòa bình.

Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện, Chuck Schumer cũng ủng hộ các nghị quyết nhằm chấm dứt chiến tranh.

“Các đảng viên Cộng hòa biết rằng cách xử lý cuộc chiến này của Tổng thống Trump là một thảm họa. Họ thấy người dân Mỹ đang phải chịu đựng như thế nào hiện nay”, ông nói trong một bài phát biểu tại Thượng viện, đề cập đến việc giá xăng và các mặt hàng khác tăng mạnh.

“Các đảng viên Dân chủ cần đưa ra bao nhiêu Nghị quyết về Quyền lực Chiến tranh nữa trước khi các đảng viên Cộng hòa tại Thượng viện làm điều đúng đắn?”, ông Schumer đặt câu hỏi.

Cảnh báo về cú sốc kinh tế cùng khủng hoảng giá lương thực từ xung đột Trung ĐôngNếu xung đột Trung Đông kéo dài, nguy cơ sẽ xuất hiện một chuỗi cú sốc kinh tế lan rộng, trong đó giá năng lượng tăng vọt có thể đẩy giá lương thực toàn cầu tăng theo và gây áp lực lớn lên tài chính công của những nền kinh tế dễ tổn thương nhất thế giới. Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva...