Có đi có lại chưa toại lòng nhau

Lê Ánh19:21 01/04/2025

Theo kế hoạch, ngày 2/4, Mỹ thực thi những thay đổi quan trọng trong chính sách thương mại , với sự xuất hiện của “ thuế đối ứng ” (còn gọi là thuế quan có đi có lại) nhắm đến các đối tác thương mại chính.

Cảng hàng hóa Los Angeles , bang California, Mỹ. Ảnh minh họa: AFP/TTXVN

Tổng thống Donald Trump gọi đợt thuế quan rộng nhất từ trước đến nay này là mũi nhọn của chính sách thương mại “Nước Mỹ trước tiên” nhằm thúc đẩy sản xuất trong nước bằng cách kiềm chế nhập khẩu hàng hóa vào Mỹ.

Thuế đối ứng được tính toán để trả đũa ngay lập tức các quốc gia áp dụng mức thuế quan cao hơn hoặc các rào cản thương mại phi thuế quan ảnh hưởng đến các công ty Mỹ. Mức thuế quan đối với từng đối tác sẽ khác nhau, tùy thuộc vào mức thuế mà những nước đó áp cho hàng hóa của Mỹ và nhiều yếu tố khác.

Lý do chính khiến ông chủ Nhà Trắng nóng lòng thực hiện kế hoạch này chính là con số kỷ lục thâm hụt thương mại 1.200 tỷ USD của Mỹ năm 2024 mà ông gọi là bằng chứng cho thấy Washington để các quốc gia khác tự do áp thuế hàng xuất khẩu mà không phản kháng.

Nhóm bị ảnh hưởng nhiều nhất sẽ là các nền kinh tế đóng góp đáng kể nhất vào thâm hụt thương mại của Mỹ và áp đặt mức thuế quan cao nhất với hàng Mỹ, trong đó có những đối tác lớn như Liên minh châu Âu (EU), Mexico , Canada, Trung Quốc , Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ…

Theo giới chuyên gia, quyết định điều chỉnh mức thuế nhập khẩu theo nguyên tắc có qua có lại của Mỹ sẽ đánh dấu cuộc đại tu mạnh mẽ của hệ thống thương mại toàn cầu, cho thấy thay đổi lớn trong cách tiếp cận thương mại của Mỹ và làm xói mòn một trong những nguyên lý cơ bản của hệ thống thương mại toàn cầu, trong đó thương mại cởi mở là một lợi thế kinh tế…

Chuyên gia Chad Bown, học giả cấp cao tại Viện Kinh tế quốc tế Peterson (Mỹ), cho rằng thuế đối ứng của Tổng thống Trump sẽ vi phạm các quy tắc của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) trên hai khía cạnh. Việc áp dụng mức thuế quan riêng biệt cho các nước khác nhau sẽ vi phạm cam kết của các thành viên WTO về không được phân biệt đối xử giữa các đối tác. Và nếu Mỹ tăng thuế quan vượt quá mức tối đa đã đàm phán với các thành viên WTO khác, điều đó cũng sẽ phá vỡ các quy tắc thương mại của WTO, có thể châm ngòi cho các vụ khiếu kiện.

Động thái này có khả năng sẽ làm leo thang cuộc chiến thương mại toàn cầu vốn đã nóng dần khi Mỹ mới đây áp thuế 25% với nhôm, thép nhập khẩu, áp thuế với ô tô và phụ tùng ô tô nhập khẩu. Láng giềng Canada tuyên bố có kế hoạch áp dụng thuế trả đũa đối với hàng hóa của Mỹ. Cảnh báo những lời đe dọa áp thuế của Washington làm thay đổi cơ bản quan hệ song phương, Thủ tướng Mark Carney đã điện đàm với ông Trump, nhất trí bắt đầu các cuộc đàm phán toàn diện về mối quan hệ kinh tế và an ninh mới ngay sau cuộc bầu cử Canada ngày 28/4. Trước mắt, các bộ trưởng về thương mại sẽ tăng cường đàm phán để giải quyết các mối quan ngại cấp bách.

Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum Pardo tuyên bố sẽ phản hồi toàn diện về mức thuế quan của Mỹ nhưng cũng đánh tín hiệu rằng nước này đang âm thầm hành động. Đến nay, Mexico vẫn áp dụng chiến lược chờ đợi và quan sát theo chủ nghĩa thực dụng và kiên nhẫn. Nhà phân tích tại Viện Năng lực cạnh tranh Mexico Oscar Ocampo gọi đây là một chiến lược hiệu quả: “Canada đã tuyên bố trả đũa ngay từ đầu. Mexico thì không, và việc tạo điều kiện cho đàm phán trước khi áp dụng bất kỳ biện pháp nào là điều đúng đắn”.

Video đang HOT

Bên kia bờ Đại Tây Dương, các nhà lãnh đạo Đức và Pháp thúc giục EU đáp trả. Berlin cho rằng EU phải “phản ứng kiên quyết” trong khi Pháp gọi đây là “sự lãng phí thời gian” và thúc giục Washington xem xét lại. Tuy nhiên, sau những lời đe dọa qua lại, EU đang cân nhắc những nhượng bộ với các cuộc thảo luận và soạn thảo “bảng điều khoản” nhằm giảm các mức thuế quan này, tăng đầu tư chung với Mỹ và nới lỏng một số quy định cũng như các tiêu chuẩn. Thủ tướng Italy Giorgia Meloni kêu gọi cách tiếp cận “hợp lý”, bảo vệ sự thống nhất xuyên Đại Tây Dương và “tái thiết lại nếu cần thiết”.

Trong khi đó, Anh đang có cuộc đàm phán gấp rút với mục tiêu xin miễn trừ, viện dẫn mối quan hệ thương mại tương đối bình đẳng với Mỹ. Thủ tướng Anh Keir Starmer từng tuyên bố London sẽ không “nhảy vào” cuộc chiến với Mỹ và cố gắng tránh thuế quan thông qua đàm phán, ưu tiên phản ứng “thực tế và sáng suốt” để tránh đánh mất hàng tỷ USD tăng trưởng kinh tế. Ngày 30/3, Thủ tướng Anh Keir Starmer đã điện đàm với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Tuy nhiên, Anh cũng để ngỏ đáp trả khi cần thiết.

Tại châu Á, Thủ tướng Nhật Bản Shigeru Ishiba đã kêu gọi Washington miễn trừ cho Tokyo. Martin Schulz, chuyên gia kinh tế của Fujitsu, ước tính thuế bổ sung sẽ khiến nền kinh tế Nhật Bản suy giảm 0,2%. Nhật Bản cũng đã nhất trí với Hàn Quốc và Trung Quốc sẽ đẩy nhanh các cuộc đàm phán về một hiệp định thương mại tự do 3 bên để ứng phó với tình trạng gián đoạn thương mại do cuộc chiến thuế quan.

Một “người chơi” quan trọng ở châu Á là Ấn Độ vẫn theo đuổi “mối quan hệ đối tác đáng tin cậy” với Mỹ. Hai nước vừa đồng ý hoàn tất một phần thỏa thuận thương mại song phương trước cuối năm 2025, nhưng không có dấu hiệu Washington sẽ miễn thuế. Trong 2 tháng qua, New Delhi đã tìm cách giảm căng thẳng thương mại với Washington bằng cách cắt giảm thuế đối với một số sản phẩm, bao gồm xe máy cao cấp và rượu whisky bourbon.

Trước khả năng bị đánh thêm thuế, Trung Quốc tiếp tục khẳng định sẽ có biện pháp đối phó kiên quyết nếu Mỹ gây tổn hại đến lợi ích Bắc Kinh.

Tại Mỹ, tâm lý của người tiêu dùng và doanh nghiệp cũng bị ảnh hưởng, thước đo kỳ vọng của người tiêu dùng về kinh doanh, thu nhập và lao động đã giảm xuống mức thấp nhất trong 12 năm. Thị trường chứng khoán đã giảm mạnh vào cuối tuần qua khi các nhà đầu tư bán tháo để phản ứng với chính sách thương mại của chính quyền và lo ngại về lạm phát. Chỉ số trung bình công nghiệp Dow Jones giảm hơn 700 điểm, tương đương khoảng 1,7%, mức lớn nhất kể từ ngày 10/3. Chỉ số S&P 500 giảm hơn 100 điểm.

Các nhà kinh tế dự báo kết quả có thể là làm tăng lạm phát. Theo phân tích của Oxford Economics, nếu mức thuế quan thực tế đối với hàng nhập khẩu vào Mỹ tăng từ mức 2,5% năm 2024 lên 10% vào tháng 4 thì giá cả nói chung sẽ tăng 0,5 điểm phần trăm. Đó là chưa kể chương trình thuế quan của ông Trump, cùng những bất ổn xung quanh, có thể kéo Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Mỹ xuống do làm suy yếu thị trường tài chính và tâm lý người tiêu dùng. Mark Zandi, nhà kinh tế trưởng của Moody’s, cho rằng thuế đối ứng trên diện rộng nếu được áp dụng trong nhiều tháng sẽ “châm ngòi” cho suy thoái.

Giới chuyên gia đánh giá các rào cản thương mại như thuế quan có thể không đủ để khôi phục việc làm trong ngành sản xuất Mỹ, vốn đã giảm mạnh trong vài thập niên qua. Khi chi phí lao động tại các trung tâm như Mexico chỉ bằng 20% so với Mỹ, thì mức thuế quan 20% chưa biết sẽ áp dụng trong bao lâu là không đủ để thuyết phục các công ty nghiêm túc chuyển phần lớn hoạt động sản xuất trở lại Mỹ.

Simon Macadam, Phó Giám đốc kinh tế toàn cầu tại Capital Economics, cho rằng không thể dễ dàng đưa ra một con số khi phải áp dụng mức thuế khác nhau đối với cùng một mặt hàng từ các quốc gia khác nhau. Washington cũng thừa nhận rằng chính sách thuế quan này sẽ “rất phức tạp để có thể thực hiện được”. Cựu Bộ trưởng Thương mại Mỹ Wilbur Ross cho rằng điều đó sẽ tạo kẽ hở cho các nhà xuất khẩu vận chuyển sản phẩm qua các quốc gia có mức thuế thấp hơn trước khi đưa vào Mỹ, tăng nguy cơ gian lận trong hệ thống.

Nhìn chung, khi đặt tất cả lên bàn cân, hiệu quả của thuế đối ứng vẫn là câu hỏi để ngỏ, trong khi kế hoạch này đang gây ra nhiều mối lo ngại không chỉ trong các đối tác của Mỹ mà ngay chính trong doanh nghiệp và người dân Mỹ.

Tác động từ vòng xoáy thuế quan mới của Mỹ

Từ khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã triển khai một loạt chính sách thuế quan nhằm bảo vệ nền kinh tế Mỹ, giảm thâm hụt thương mại và thúc đẩy sản xuất trong nước.

Tuy nhiên, những biện pháp này đã gây ra những phản ứng trái chiều và tác động đáng kể đến tâm lý người tiêu dùng cũng như thị trường nội địa Mỹ.

Quang cảnh cảng hàng hóa Long Beach ở California, Mỹ. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Ngay sau khi nhậm chức vào ngày 20/1, Tổng thống Trump đã công bố bản ghi nhớ "Chính sách thương mại nước Mỹ trên hết", đặt nền móng cho một loạt thuế quan mới. Cho đến nay, Mỹ đã chính thức áp thuế 25% đối với thép và nhôm nhập khẩu từ tất cả các nước, 20% lên hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc, cùng mức thuế 25% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Mexico và Canada dù một phần bị hoãn thi hành đến tháng 4.

Phản ứng mạnh từ các đối tác thương mại

Trung Quốc ngay lập tức đáp trả bằng hàng loạt biện pháp, bao gồm các mức thuế mới đối với nhiều mặt hàng của Mỹ và một cuộc điều tra chống độc quyền nhắm vào Google. Trung Quốc đã áp thuế 15% đối với nhiều mặt hàng nông sản chủ chốt, than đá, khí hóa lỏng, đồng thời áp thuế 10% đối với dầu thô, máy nông nghiệp và ô tô động cơ lớn nhập khẩu từ Mỹ.

Canada, nhà cung cấp thép và nhôm nước ngoài lớn nhất cho Mỹ, đã công bố mức thuế trả đũa 25% đối với các kim loại này cùng với máy tính, thiết bị thể thao và các sản phẩm khác với tổng giá trị khoảng 20,6 tỷ USD.

Ủy ban châu Âu (EC) cũng lên kế hoạch áp thuế trả đũa đối với lượng hàng hóa trị giá 28 tỷ USD nhập khẩu từ Mỹ kể từ tháng tới. EC cho biết sẽ chấm dứt việc đình chỉ thuế quan hiện tại đối với hàng hóa Mỹ vào ngày 1/4 và sẽ đưa ra một gói biện pháp đối phó mới vào giữa tháng 4.

Còn Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum tuyên bố nước này sẽ đợi đến ngày 2/4 để quyết định có áp mức thuế 25% đối với thép và nhôm nhập khẩu từ Mỹ trong trường hợp quốc gia láng giềng thực thi chính sách áp thuế tương ứng.

Vận chuyển thép cuộn tại nhà máy thép Tata ở Velsen-Noord, Hà Lan. Ảnh: REUTERS/TTXVN

Tác động tiêu cực đến thị trường và tâm lý người tiêu dùng Mỹ

Các động thái áp thuế của Tổng thống Trump và sự trả đũa qua lại từ các đối tác thương mại lớn đã đẩy doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ vào tình trạng bất an, buộc các công ty phải cảnh báo khả năng tăng giá, kéo theo nguy cơ lạm phát tăng và tăng trưởng kinh tế giảm.

Dữ liệu lạm phát khả quan mới được công bố cũng bị lu mờ bởi những lo ngại bất ổn ngày càng gia tăng xuất phát từ các đe dọa thuế quan của Tổng thống Trump. Những bất ổn này đã khiến các nhà đầu tư rút khỏi thị trường chứng khoán để chuyển sang các tài sản trú ẩn an toàn, đẩy giá vàng lần đầu tiên lên trên mức 3.000 USD/ounce. Trong khi đó, tính đến ngày 14/3, chỉ số S&P 500 và Nasdaq đã ghi nhận tuần giảm điểm thứ tư liên tiếp.

Một số ngân hàng và nhà phân tích Phố Wall hạ dự báo tăng trưởng cho nền kinh tế lớn nhất thế giới trong bối cảnh dữ liệu ảm đạm hơn và tâm lý bi quan về những tác động của thuế quan đến lạm phát.

Dữ liệu từ Khảo sát người tiêu dùng của Đại học Michigan được công bố ngày 14/3 cho thấy chỉ số tâm lý đã giảm mạnh 10,5%, xuống chỉ còn 57,9 điểm trong tháng 3, mức thấp nhất kể từ tháng 11/2022 và đánh dấu 3 tháng liên tiếp niềm tin của người tiêu dùng Mỹ suy giảm. Bức tranh còn ảm đạm hơn khi nỗi lo về xu hướng lạm phát ngày càng gia tăng, với kỳ vọng lạm phát ngắn hạn 1 năm tăng vọt lên 4,9%, mức cao nhất kể từ tháng 11/2022. Kỳ vọng lạm phát dài hạn trong 5 năm tới của người tiêu dùng cũng không mấy khả quan khi tăng lên mức 3,9%, mức cao chưa từng thấy kể từ tháng 2/1993.

Người dân mua sắm tại siêu thị ở Atlanta, Georgia, Mỹ. Ảnh minh họa: AFP/TTXVN

Nhiều doanh nghiệp Mỹ cũng cảnh báo sự bất ổn do các mối đe dọa áp thuế và chính sách thương mại thay đổi của Tổng thống Trump đang bắt đầu tác động tiêu cực đến nhiều ngành công nghiệp, khi người tiêu dùng cắt giảm chi tiêu từ hàng hóa thiết yếu đến du lịch.

Theo dữ liệu từ LSEG, hơn 900 trong số 1.500 công ty lớn nhất của Mỹ đã đề cập đến thuế quan trong các báo cáo lợi nhuận hoặc tại các sự kiện đầu tư trong năm nay. Giám đốc điều hành Ed Bastian của hãng hàng không Delta Air Lines cảnh báo lo ngại về kinh tế của người tiêu dùng và doanh nghiệp đã gây tổn hại đến du lịch trong nước khiến giá cổ phiếu các hãng hàng không giảm. Tương tự, các công ty như Kohl's và Henkel cũng ghi nhận nhu cầu hàng hóa tiêu dùng và công nghiệp tại Mỹ giảm. Các nhà bán lẻ lớn như Macy's, Walmart, Target cũng đã hạ thấp kỳ vọng khi rủi ro lạm phát và nỗi lo suy thoái gia tăng.

Trong khi đó, ngành công nghiệp ô tô Mỹ gia tăng lo ngại về tác động tiêu cực của thuế quan. Trong một bức thư gửi Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), hãng xe điện Tesla cho biết các nhà xuất khẩu Mỹ vốn dễ bị ảnh hưởng hơn khi những quốc gia khác phản ứng với các hành động thương mại của nước này. Với tư cách là một công ty có hoạt động sản xuất và xuất khẩu tại Mỹ, Tesla lo ngại rằng các biện pháp mà USTR đang cân nhắc để đối phó với các hành vi thương mại không công bằng của các quốc gia khác có thể gây ra những hậu quả tiêu cực không lường trước được cho chính các doanh nghiệp Mỹ, trong đó có cả Tesla.

Còn Autos Drive America, một nhóm thương mại đại diện cho các nhà sản xuất ô tô nước ngoài lớn bao gồm Toyota, Volkswagen, BMW, Honda và Hyundai, cũng cảnh báo USTR rằng việc áp đặt "thuế quan trên diện rộng sẽ làm gián đoạn sản xuất tại các nhà máy lắp ráp của Mỹ". Ngoài ra, các nhà sản xuất ô tô không thể thay đổi chuỗi cung ứng ngay lập tức và việc tăng chi phí chắc chắn sẽ dẫn đến giá cả cao hơn, ít mẫu xe hơn được cung cấp cho người tiêu dùng và đóng cửa những dây chuyền sản xuất tại Mỹ. Điều này sẽ dẫn đến nguy cơ mất việc làm trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Chuyên gia kinh tế cấp cao Charlie Chesbrough của công ty tư vấn Cox Automotive đánh giá hiện chưa thể chắc chắn về những tác động từ thuế quan đến thị trường ô tô Mỹ, nơi đã bán được 16 triệu ô tô mới trong năm ngoái. Nhưng ông nhận định giá cả rồi sẽ bắt đầu tăng.

Các chính sách thuế quan của chính quyền Tổng thống Trump nhằm bảo vệ nền kinh tế và thúc đẩy sản xuất trong nước đang gây ra những tác động tiêu cực đến tâm lý người tiêu dùng và thị trường nội địa Mỹ. Khi cuộc chiến thương mại leo thang và tâm lý người tiêu dùng chạm đáy, nước Mỹ đang đứng trước ngã rẽ kinh tế đầy bất ổn. Thuế quan có thể mang lại lợi ích ngắn hạn cho một số ngành, nhưng cái giá phải trả - từ lạm phát tăng cao đến niềm tin suy yếu - đang khiến người dân Mỹ lo sợ.

Tổng thống Donald Trump không 'khoan nhượng' trong việc áp thuế nhôm, thép Ngày 13/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump tái khẳng định lập trường về vấn đề thuế quan khi tuyên bố rằng ông sẽ không "từ bỏ" việc áp thuế đối với nhôm, thép và ôtô, bất chấp những lo ngại đang tăng lên về các chính sách thương mại hiện nay. Các cuộn thép tại nhà máy sản xuất ở Ontario, Canada. Ảnh...