G7 sẵn sàng can thiệp để giảm thiểu thiệt hại từ xung đột Trung Đông

Tắc nghẽn ở Eo biển Hormuz: Tàu Thổ Nhĩ Kỳ đầu tiên được phép đi qua vì một lý do đặc biệt

Con tàu đầu tiên thuộc sở hữu của Thổ Nhĩ Kỳ đã đi qua Eo biển Hormuz, trong khi hàng chục tàu vẫn bị mắc kẹt tại tuyến đường thủy chiến lược này do những gián đoạn gây ra bởi xung đột khu vực đang diễn ra.

Tàu thuyền đậu ngoài khơi Fujairah, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), trong bối cảnh Iran hạn chế hoạt động hàng hải qua Eo biển Hormuz, ngày 3/3/2026. Ảnh: REUTERS/TTXVN

Báo Thổ Nhĩ Kỳ Hôm nay ngày 13/3 cho biết phát biểu với các nhà báo, Bộ trưởng Giao thông và Cơ sở hạ tầng nước này, ông Abdulkadir Uraloglu nói rằng một trong số 15 tàu thuộc sở hữu của Thổ Nhĩ Kỳ tại Eo biển Hormuz đã được phép đi qua vì trước đó đã sử dụng một cảng của Iran.
"Hiện vẫn còn 14 tàu thuộc sở hữu của Thổ Nhĩ Kỳ ở đó và chúng tôi giữ liên lạc thường xuyên", ông Uraloglu nói và cho biết thêm:

"Trong số đó có sáu tàu du lịch đang chờ đợi cùng với các hành khách".
Trước đó vào ngày 11/3, khi trả lời báo chí trước cuộc họp của các nghị sĩ thuộc đảng cầm quyền Công lý và Phát triển (AKP), ông Uraloglu nói rằng các cơ quan chức năng nước này đang duy trì liên lạc với các thủy thủ đoàn.
Theo ông ông Uraloglu, hiện nay có 15 tàu thuộc sở hữu của Thổ Nhĩ Kỳ tại Eo biển Hormuz và phía Thổ Nhĩ Kỳ đang liên lạc với toàn bộ nhân sự trên các tàu này.
"Họ đang ở một điểm chờ. Khó khăn duy nhất là việc phải ở đó; ngoài ra không có vấn đề gì trong việc đáp ứng nhu cầu của họ", ông Uraloglu nói thêm.
Những gián đoạn tại Eo biển Hormuz làm dấy lên lo ngại kinh tế toàn cầu
Căng thẳng khu vực đã leo thang kể từ khi Israel và Mỹ tiến hành các cuộc tấn công chung nhằm vào Iran vào ngày 28/2.
Theo giới chức Iran, các cuộc không kích đã khiến hơn 1.200 người thiệt mạng, trong đó có Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei.
Iran đã đáp trả bằng các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái (UAV) và tên lửa nhằm vào Israel, Jordan, Iraq và một số quốc gia vùng Vịnh có các tài sản quân sự của Mỹ.
Tehran cũng trên thực tế đã đóng cửa Eo biển Hormuz từ ngày 2/3.
Tuyến đường thủy chiến lược này bình thường xử lý khoảng 20 triệu thùng dầu vận chuyển mỗi ngày và khoảng 20% thương mại khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu.
Các nhà phân tích cảnh báo rằng nếu sự gián đoạn tại eo biển này kéo dài - nơi vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu và khoảng một phần ba lượng phân bón được sử dụng trong sản xuất lương thực - thì nền kinh tế thế giới, đặc biệt là ở châu Á và châu Âu, có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Tàu chở hàng Mayruree Naree đăng ký tại Thái Lan bị tấn công ở khu vực Eo biển Hormuz ngày 11/3/2026. Ảnh; THX/TTXVN

Iran phủ nhận ý định đóng cửa tuyến vận tải quan trọng
Trong khi đó, Đại sứ Iran tại Liên hợp quốc cho biết vào ngày 12/3 rằng Tehran "không có ý định đóng cửa Eo biển Hormuz", đồng thời cáo buộc Mỹ và Israel làm mất ổn định tuyến đường thủy chiến lược này.
"Iran hoàn toàn tôn trọng và vẫn cam kết với các nguyên tắc về tự do hàng hải theo Công ước Luật biển", ông Amir Saeid Iravani nói với các phóng viên trước cuộc trao đổi bên lề Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.
"Tuy nhiên, tình hình hiện nay trong khu vực, bao gồm tại Eo biển Hormuz, không phải là kết quả từ việc Iran thực hiện hợp pháp quyền tự vệ của mình. Thay vào đó, đó là hậu quả trực tiếp từ các hành động gây bất ổn của Mỹ khi phát động hành động gây hấn chống lại Iran và làm suy yếu an ninh khu vực", ông Iravani nói.
Đại sứ Iran tại Liên hợp quốc nhấn mạnh: "Chúng tôi sẽ không đóng cửa Eo biển Hormuz, nhưng việc bảo vệ hòa bình và an ninh tại tuyến đường thủy quan trọng này là quyền vốn có của chúng tôi".
Eo biển Hormuz, nơi hẹp nhất chỉ khoảng 33km (21 dặm) giữa Iran và Oman, bình thường xử lý khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu.
Hai tuyến hàng hải của eo biển, mỗi tuyến chỉ rộng khoảng 3,2km (2 dặm), buộc những tàu chở dầu lớn nhất thế giới phải đi qua một trong những hành lang vận tải biển dễ dự đoán và dễ tổn thương nhất trong thương mại quốc tế.
Kể từ khi IRGC tuyên bố đóng cửa Eo biển Hormuz vào ngày 2/3, không cho phép Mỹ hoặc các quốc gia tham gia các cuộc tấn công gần đây vào Iran đi qua tuyến hàng hải quan trọng này, hoạt động giao thông thương mại gần như biến mất.
Theo dữ liệu của hệ thống theo dõi tàu MarineTraffic, số lượng tàu chở dầu qua lại đã giảm khoảng 90% chỉ trong vài ngày sau khi xung đột bắt đầu.Khoảng 200 tàu chở dầu và tàu hàng đã neo đậu ở hai phía của tuyến đường thủy vào giữa tuần, theo tạp chí Monocle đưa tin từ bán đảo Musandam của Oman, nơi các phóng viên mô tả một tuyến hàng hải từng tấp nập nay trở nên tĩnh lặng đến rợn người, với các con tàu đứng yên trên đường chân trời.

Sự tắc nghẽn ở Eo biển Hormuz đã khiến chi phí vận tải biển và bảo hiểm tăng mạnh, đồng thời đẩy giá dầu toàn cầu đi lên, làm dấy lên lo ngại về những hệ lụy kinh tế tiềm tàng trên phạm vi toàn cầu.
Hãng tin Reuters của Anh dẫn ước tính của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) cho hay, cứ mỗi 10% giá dầu tăng thêm, lạm phát toàn cầu sẽ bị đẩy lên thêm 0,4 điểm phần trăm và làm giảm sản lượng kinh tế toàn cầu khoảng 0,2%.
Ngoài năng lượng, gián đoạn tại eo biển Hormuz còn ảnh hưởng đến thị trường phân bón toàn cầu, khi có khoảng 30% lượng phân bón xuất khẩu của thế giới được vận chuyển qua tuyến đường này.
Trang Nikkei Asia dẫn dữ liệu của công ty nghiên cứu vận tải Kpler cho biết, tính đến ngày 10/3, có 21 tàu hàng rời chở urê, lưu huỳnh, phốt phát và các loại phân bón khác đang bị đình trệ trong khu vực. Tổng khối lượng hàng hóa ước tính khoảng 980.000 tấn. Trong số này có các tàu treo cờ Panama và Malta và khoảng một nửa được cho là đang trên hành trình tới các thị trường châu Á.
Dữ liệu của Kpler cho thấy 9 tàu đang chở khoảng 463.000 tấn urê, loại phân đạm được sử dụng rộng rãi trong nông nghiệp. Ngoài ra có 8 tàu chở khoảng 303.000 tấn lưu huỳnh và 2 tàu chở 105.000 tấn phốt phát. Một tàu khác chở cả urê và phốt phát, trong khi một tàu chở phân bón chưa được phân loại.

Không phải toàn bộ lượng lưu huỳnh đều dùng cho nông nghiệp, tuy nhiên lưu huỳnh từ Trung Đông chủ yếu được sử dụng trong sản xuất phân bón. Các quốc gia vùng Vịnh là những nhà cung cấp phân bón hóa học lớn trên thế giới nhờ nguồn khí tự nhiên và dầu mỏ dồi dào. Khu vực này mỗi năm sản xuất khoảng 22 -30 triệu tấn lưu huỳnh và 30 - 38 triệu tấn urê.

Hơn một nửa nguồn cung lưu huỳnh toàn cầu và trên 30% lượng urê xuất khẩu của thế giới được vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương.

Vì thế, việc gián đoạn vận chuyển khiến chi phí sản xuất nông nghiệp tăng lên và có nguy cơ đẩy giá lương thực tăng cao, đặc biệt tại các quốc gia nghèo.