Iran cân nhắc nhượng bộ kinh tế nhằm hạ nhiệt các cuộc biểu tình

Chính phủ Iran đang xúc tiến một loạt nhượng bộ kinh tế nhằm xoa dịu làn sóng biểu tình ngày càng lan rộng.

Người dân biểu tình tại Tehran, Iran. Ảnh: EPA

Các cuộc biểu tình bước sang ngày thứ 9 và đã lan ra 27 trong tổng số 31 tỉnh của Iran. Theo Tổ chức Human Rights Activists News Agency (HRA), ít nhất 35 người đã thiệt mạng và trên 1.200 người bị bắt. Trong số các nạn nhân có 29 người biểu tình, 4 trẻ em và 2 thành viên lực lượng an ninh .

Hãng thông tấn Fars của Iran cho biết khoảng 250 cảnh sát và 45 thành viên lực lượng Basij tình nguyện thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo đã bị thương trong các cuộc đụng độ.

Theo tờ The Guardian, chính quyền Tổng thống Masoud Pezeshkian đang theo đuổi những điều chỉnh kinh tế nhằm làm dịu cơn phẫn nộ của người biểu tình, trong đó có việc cải tổ hệ thống trợ cấp ngoại tệ.

Lạm phát quá bán, đồng Rial lao dốc

Số liệu chính thức công bố ngày 5/1 cho thấy lạm phát tại Iran đã lên tới 52,6% trong tháng 12/2025. Giá cả leo thang cùng với sự sụt giảm mạnh của đồng Rial là nguyên nhân trực tiếp châm ngòi cho các cuộc biểu tình bắt đầu từ khu chợ Tehran, trước khi lan rộng ra hơn 100 thành phố và thị trấn trên cả nước.

Video đang HOT

Truyền thông địa phương ghi nhận cảnh sát đã tiến vào Đại học Birjand ở Đông Nam Iran để bắt giữ sinh viên, làm dấy lên lo ngại về việc siết chặt trấn áp trong các cơ sở giáo dục.

Ngày 1/1, Tổng thống Pezeshkian tuyên bố bãi bỏ hệ thống tỷ giá ưu đãi – một cơ chế trợ cấp ngoại tệ phức tạp dành cho các nhà nhập khẩu. Thay vào đó, chính phủ sẽ chuyển sang hỗ trợ trực tiếp cho người tiêu dùng.

“Chúng tôi không cắt trợ cấp, mà đưa trợ cấp đến đúng đối tượng cuối cùng”, ông Pezeshkian nói, thừa nhận hệ thống cũ vừa kém hiệu quả vừa tạo điều kiện cho thất thoát và tham nhũng.

Người phát ngôn chính phủ Fatemeh Mohajerani cảnh báo việc chấm dứt tỷ giá ưu đãi có thể khiến giá một số mặt hàng tăng trong ngắn hạn, song khẳng định đây là bước đi cần thiết để ổn định kinh tế về lâu dài.

Trong khi chính phủ tìm cách xoa dịu dư luận bằng cải cách kinh tế, lãnh đạo ngành tư pháp Iran lại phát đi thông điệp cứng rắn. Ông Gholamhossein Mohseni Ejei, Chánh án Tối cao Iran, tuyên bố thời kỳ “nhượng bộ và xoa dịu” đã kết thúc, cáo buộc Mỹ và Israel đứng sau kích động hỗn loạn trong nước.

Ở chiều ngược lại, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ bảo vệ người biểu tình nếu họ bị trấn áp bạo lực. Bộ Ngoại giao Iran lập tức đáp trả, cáo buộc ông Trump tiến hành “chiến tranh tâm lý” nhằm vào người dân Iran.

Áp lực quốc tế và bài toán cho chính quyền

Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres ngày 5/1 kêu gọi Iran tôn trọng quyền biểu tình ôn hòa của người dân, nhấn mạnh sự cần thiết phải ngăn chặn thêm thương vong và bảo đảm quyền tự do ngôn luận.

Giới phân tích cho rằng tương lai của Iran phụ thuộc vào việc chính phủ có thể tận dụng được không gian chính sách hạn hẹp dưới các lệnh trừng phạt của Mỹ để kiểm soát lạm phát, ổn định tiền tệ, chống tham nhũng và giảm can thiệp của nhà nước vào sản xuất hay không. Tình trạng thiếu điện, thiếu nước gây gián đoạn sản xuất công nghiệp cũng đang làm trầm trọng thêm khó khăn kinh tế.

Dự thảo ngân sách mới đang được Quốc hội Iran xem xét bao gồm đề xuất tăng lương tới 43%, giảm thuế giá trị gia tăng xuống 10% và phân bổ khoảng 8,8 tỷ USD ngoại tệ trợ cấp để bình ổn giá các mặt hàng thiết yếu, đồng thời điều chỉnh lương hưu và bảo đảm nguồn cung lúa mì cho sản xuất.

Tuy nhiên, trong bối cảnh bất ổn xã hội gia tăng, những nhượng bộ kinh tế này được đánh giá là con dao hai lưỡi, vừa có thể hạ nhiệt căng thẳng, vừa tiềm ẩn nguy cơ thổi bùng thêm bất mãn nếu giá cả tiếp tục leo thang.

Thủ đô của Iran đối mặt nguy cơ cạn nước, người dân buộc phải di tản Iran đang chật vật với cuộc khủng hoảng nước tồi tệ nhất trong nhiều thập niên. Giới chức Iran cảnh báo rằng nếu tình trạng hạn hán kéo dài không chấm dứt, thủ đô Tehran với hơn 10 triệu dân có nguy cơ trở thành "đô thị không thể ở được". Người dân uống nước giải nhiệt dưới thời tiết nắng nóng tại...