Lựa chọn nghiệt ngã trước thời điểm thỏa thuận ngừng bắn Mỹ-Iran hết hạn

Ngày 1/5, thỏa thuận ngừng bắn Mỹ-Iran sẽ hết hạn, nhưng tới thời điểm này chỉ có một điều chắc chắn là cả hai bên đều đã sẵn sàng cho khả năng quay trở lại xung đột nếu không thể đạt được các điều khoản hòa bình.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu họp báo tại Nhà Trắng. Ảnh tư liệu: THX/TTXVN

Đài CNN của Mỹ cho biết khi thế bế tắc giữa Washington và Iran kéo dài và thế giới chờ đợi trong hy vọng vào một thỏa thuận, khả năng rất thực tế về một kịch bản khác – chiến tranh tái bùng phát – đang lơ lửng phía trên.

Thời gian đang trôi nhanh, với việc ngày 1/5 được coi là hạn chót để Pakistan nhận đề xuất hòa bình sửa đổi của Iran, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump bác bỏ phiên bản trước đó.

Các bên trung gian tại Islamabad tin rằng một thỏa thuận công bằng là trong tầm tay, nhưng theo các nguồn thạo tin, giờ đây phụ thuộc vào phản hồi của Tehran.

Họ đã làm việc không mệt mỏi để đạt được thỏa thuận, nhưng trong khi chờ đợi phản hồi suốt phần lớn tuần này, Mỹ và Iran lại gia tăng các lời đe dọa và công kích lẫn nhau.

Mới đây nhất vào ngày 29/4 – thời điểm sớm nhất Iran được kỳ vọng sẽ phản hồi – Tổng thống Trump đã đăng trên Truth Social một hình ảnh chế cho thấy ông cầm súng, kêu gọi lãnh đạo Iran “chỉnh đốn lại hành động”, đồng thời cảnh báo: “Sẽ không còn là một người tốt bụng nữa”.

Sau đó, từ Phòng Bầu dục, Tổng thống Trump nói thêm: “Ở thời điểm này, sẽ không bao giờ có thỏa thuận trừ khi họ đồng ý rằng sẽ không có vũ khí hạt nhân”.

Nhưng Iran đã phản đối mạnh mẽ yêu cầu cốt lõi này.

Trong thông điệp trên truyền thông nhà nước vào hôm 30/4, Lãnh tụ Tối cao Iran, ông Mojtaba Khamenei cho biết Iran sẽ “bảo vệ” năng lực hạt nhân và tên lửa của mình, đồng thời nhấn mạnh rằng các “tác nhân bên ngoài” không có chỗ ở Vịnh Ba Tư ngoại trừ “dưới đáy của nó”.

Hơn bảy tuần sau khi ông Mojtaba Khamenei được công bố là Lãnh tụ Tối cao mới sau vụ ám sát cha mình, người dân Iran vẫn chưa được thấy hoặc nghe trực tiếp vị Lãnh tụ Tối cao mới, nhưng ông đã đưa ra một số thông điệp bằng văn bản.

Những màn công kích qua lại này dường như đang khiến khoảng cách giữa hai bên ngày càng lớn, gần bốn tuần sau khi Mỹ và Iran đạt được lệnh ngừng bắn tạm thời đầu tiên.

Tối 30/4, Tổng thống Trump cho biết không ai ngoài ông và một số ít người biết rõ tình trạng đàm phán với Iran, ám chỉ rằng tiến trình vẫn đang tiến triển bất chấp bề ngoài có vẻ bế tắc.

Tuy nhiên, năng lực hạt nhân của Iran vẫn là điểm nghẽn lớn, khi ông Trump yêu cầu các đảm bảo về việc kiềm chế chương trình hạt nhân, trong khi Tehran khẳng định họ có quyền làm giàu uranium vì mục đích hòa bình.

Đây là “lằn ranh đỏ” quan trọng đối với cả hai bên, khiến tình hình rơi vào bế tắc.

Tehran dường như đang câu giờ, kéo dài các cuộc đàm phán về đàm phán và đưa ra nhiều đề xuất với tiến triển nhỏ giọt, có thể với hy vọng ông Trump sẽ dần mất kiên nhẫn, hoặc áp lực chính trị trong nước do giá xăng tăng cao sẽ buộc ông phải nhượng bộ.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump được cho là đang cân nhắc các lựa chọn nhằm buộc Tehran quay lại bàn đàm phán, bao gồm việc được các quan chức quân sự báo cáo về khả năng tiến hành một vòng không kích mới vào Iran.

Eo biển Hormuz và tầm quan trọng với nguồn cung dầu mỏ của thế giới. Đồ hoạ thực hiện dựa trên thông tin của hãng Al Jazeera (Qatar)

Chiến lược ưu tiên hiện tại của ông, theo các nguồn tin, là gây áp lực kinh tế tối đa. Đội ngũ của Tổng thống Trump đang chuẩn bị mở rộng phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng Iran, bao gồm cả việc đóng cửa dài hạn eo biển Hormuz.

Kể từ khi phong tỏa bắt đầu đầu tháng này, Mỹ đã chặn hoặc chuyển hướng gần 40 tàu cố gắng ra vào các cảng Iran với việc Tổng thống Trump nói với các phóng viên đầu tuần này rằng “phong tỏa là một ý tưởng thiên tài”.

Chính quyền của Tổng thống Trump cũng đang thúc đẩy các chính phủ nước ngoài tham gia một liên minh mới nhằm bảo vệ tự do hàng hải tại eo biển Hormuz, trong khi cả Mỹ và Iran đều duy trì các biện pháp phong tỏa riêng.

Tuy nhiên, hệ quả kinh tế cũng ngày càng gia tăng, với giá dầu tăng lên mức cao nhất trong bốn năm và giá xăng tại Mỹ tăng vọt trong tuần này khi thị trường lo ngại các cuộc đàm phán hòa bình có thể thất bại trong việc mở lại eo biển Hormuz.

Phong tỏa của Mỹ rõ ràng đang gây khó chịu cho một số bên tại Tehran, khi cả lãnh đạo quân đội lẫn cố vấn quân sự cấp cao của lãnh tụ tối cao, ông Moshen Rezaei, trong tuần này đã công khai đe dọa trả đũa nếu tình trạng này tiếp diễn.

Tuy nhiên, vào hôm 30/4, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf – người dẫn đầu đoàn đàm phán của Tehran và nổi lên như là tiếng nói chủ chốt của chính phủ – đã chỉ trích việc phong tỏa Iran, chỉ ra rằng nước này có đường biên giới trên bộ và trên biển rất dài.

“Nếu bạn xây hai bức tường, một từ thành phố New York đến bờ Tây và một từ thành phố Los Angeles đến bờ Đông, tổng chiều dài sẽ là 7.755 km, vẫn còn thiếu khoảng 1.000 km so với tổng chiều dài biên giới của Iran”, ông Ghalibaf viết trên X.

Hiện chưa rõ điều gì sẽ xảy ra sau ngày 1/5 nếu Iran không đưa ra phản hồi tích cực với một đề xuất mới. Tuy nhiên, có một điều chắc chắn: cả hai bên đều đã sẵn sàng cho khả năng quay trở lại xung đột nếu không thể đạt được các điều khoản hòa bình.

Lượng dầu tồn kho tăng mạnh do bị Mỹ phong tỏa, Iran sắp phải làm 'điều cực chẳng đã'Lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng của Iran và eo biển Hormuz, có hiệu lực từ ngày 13/4, đã làm dấy lên lo ngại rằng Iran có thể sắp cạn dung lượng lưu trữ dầu thô và buộc phải hạn chế sản xuất. Cơ sở khai thác dầu trên đảo Kharg, ngoài khơi bờ biển Iran. Ảnh: Getty...