Người dân Iran tập trung tưởng niệm Lãnh tụ Tối cao

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo khi Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei bị sát hại?

Việc Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei bị sát hại trong một cuộc không kích phối hợp giữa Mỹ và Israel đã đẩy nước Cộng hòa Hồi giáo này vào một trong những giai đoạn chuyển tiếp chính trị hệ trọng nhất kể từ cuộc cách mạng năm 1979, kích hoạt các thủ tục hiến định để lựa chọn lãnh đạo mới trong bối cảnh leo thang khu vực và bất định nội bộ sâu sắc.

Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei. Ảnh: IRNA/TTXVN

Video đang HOT

Báo Thổ Nhĩ Kỳ hôm nay ngày 1/3 cho biết Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei, người chi phối đời sống chính trị và tôn giáo của Iran gần ba thập kỷ, được chính thức xác nhận đã thiệt mạng vào sáng sớm 28/2 khi khu nhà ở được bảo vệ nghiêm ngặt của ông tại trung tâm Tehran bị tấn công.

Một số thành viên trong gia đình ông, bao gồm con gái, con rể, con dâu và một người cháu, cũng thiệt mạng.

Cuộc tấn công diễn ra trong bối cảnh Israel và Mỹ tiến hành chiến dịch không kích phối hợp nhằm vào nhiều thành phố của Iran, bao gồm Tehran mà theo các quan chức y tế Iran đã khiến hơn 200 người thiệt mạng.

Căng thẳng leo thang sau ba vòng đàm phán hạt nhân gián tiếp giữa Tehran và Washington, gần nhất diễn ra tại Geneva (Thụy Sĩ) hôm 24/2, nhưng không đạt kết quả.

Sau cái chết của ông Khamenei, trọng tâm chuyển sang cơ chế hiến định điều chỉnh việc lựa chọn lãnh tụ tối cao tiếp theo.

Vào hôm 1/3, Văn phòng của ông Khamenei thông báo rằng trong giai đoạn chuyển tiếp, Tổng thống, Chánh án Tối cao và một giáo sĩ từ

Hội đồng Giám hộ sẽ cùng giám sát các nhiệm vụ của Văn phòng Lãnh tụ Tối cao cho đến khi chọn được người kế nhiệm.

Hội đồng Chuyên gia ở trung tâm tiến trình kế nhiệm

Trung tâm của tiến trình kế nhiệm là Hội đồng Chuyên gia, một cơ quan giáo sĩ quyền lực chịu trách nhiệm bổ nhiệm người nắm quyền cao nhất về chính trị và tôn giáo ở nước Cộng hòa Hồi giáo Iran.

Hội đồng Chuyên gia gồm 88 giáo luật gia và giáo sĩ Hồi giáo cao cấp, được bầu bằng phổ thông đầu phiếu với nhiệm kỳ tám năm. Nhiệm vụ chính của cơ quan này là lựa chọn Lãnh tụ Tối cao mới trong trường hợp qua đời, từ chức hoặc mất năng lực.

Kể từ cuộc cách mạng năm 1979, Iran chỉ có hai Lãnh tụ Tối cao là các ông Ruhollah Khomeini, người sáng lập Cộng hòa Hồi giáo, và Ali Khamenei, người đảm nhiệm cương vị này từ năm 1989.

Điều 107 của Hiến pháp Iran quy định rằng "việc xác định Lãnh tụ thuộc về các chuyên gia do nhân dân bầu", nhấn mạnh thẩm quyền của Hội đồng Chuyên gia trong việc thẩm định và bổ nhiệm nhân vật đứng đầu đất nước.

Ngoài việc lựa chọn Lãnh tụ Tối cao, Hội đồng Chuyên gia còn có nhiệm vụ giám sát việc thực thi chức trách của ông và có quyền bãi nhiệm nếu bị xem là không còn đủ khả năng thực hiện nghĩa vụ hiến định.

Cuộc bầu cử Hội đồng Chuyên gia gần nhất diễn ra năm 2024. Hiện cơ quan này do giáo sĩ kỳ cựu Mohammad Ali Movahedi Kermani đứng đầu.

Cách chọn Lãnh đạo Tối cao tiếp theo

Theo khuôn khổ hiến định của Iran, các ứng viên tiềm năng trước hết phải được thẩm định và phê chuẩn bởi Hội đồng Giám hộ, một cơ quan được hiến pháp quy định. Chỉ những người vượt qua vòng thẩm định của Hội đồng Giám hộ mới được Hội đồng Chuyên gia xem xét.

Sau khi ông Khomeini qua đời ngày 3/6/1989, Hội đồng Giám hộ nhóm họp và ông Khamenei được chọn làm người kế nhiệm, với sự hậu thuẫn từ khuyến nghị cá nhân của ông Khomeini và một cuộc bỏ phiếu nội bộ áp đảo trong phiên họp đầy cảm xúc.

Hiến pháp yêu cầu Lãnh tụ Tối cao phải là một luật gia Hồi giáo đủ tư cách, công bằng và mộ đạo, am hiểu các vấn đề chính trị - xã hội, có năng lực lãnh đạo và phán đoán vững vàng.

Nếu không có cá nhân nào đáp ứng đầy đủ mọi tiêu chí, Hội đồng Giám hộ có thể lựa chọn người thể hiện năng lực lãnh đạo mạnh và bản lĩnh chính trị vững vàng.

Sau quá trình cân nhắc, các thành viên bỏ phiếu kín; ứng viên giành đa số phiếu của những người có mặt sẽ được bổ nhiệm.

Thảo luận kín

Trước cuộc bỏ phiếu chính thức, Hội đồng Chuyên gia tiến hành các thảo luận riêng để đánh giá ứng viên dựa trên tư cách tôn giáo, kinh nghiệm chính trị và năng lực quản trị.

Các thảo luận diễn ra sau cánh cửa đóng kín và hiếm khi được công bố. Tuy nhiên, tư liệu từ phiên họp năm 1989 cho thấy ông Khamenei xúc động rõ rệt sau khi được lựa chọn.

Giới phân tích cho rằng công tác kế nhiệm không phải là ứng biến. Các ủy ban trong Hội đồng Chuyên gia duy trì đánh giá và danh sách rút gọn các ứng viên tiềm năng nhằm bảo đảm sự sẵn sàng của thể chế.

Sau khi ông Khomeini qua đời, nhiều nhân vật đã được bàn thảo trước khi ông Khamenei giành 60/74 phiếu.

Kinh nghiệm làm tổng thống, vai trò trong chiến tranh Iran-Iraq và độ tuổi tương đối trẻ được xem là những lợi thế quyết định.

(Trong ảnh: Ông Ayatollah Alireza Arafi. Ảnh: IRNA/TTXVN)

Ngày 1/3/2026, trong một bài đăng trên mạng xã hội X, người phát ngôn của Hội đồng Phân định Lợi ích Quốc gia Mohsen Dehnavi cho biết hội đồng này đã bầu ông Ayatollah Alireza Arafi làm thành viên của Hội đồng lãnh đạo lâm thời.

Danh sách người kế nhiệm chưa rõ ràng

Khác với năm 1989, các nhà phân tích cho rằng hiện không có một nhân vật trội hẳn nào được nhìn nhận rộng rãi là có thể sánh với quyền lực chính trị kết hợp uy tín tôn giáo của ông Khamenei.

Một số cái tên xuất hiện trên truyền thông ngoài Iran, trong đó có con trai ông là Mojtaba Khamenei. Tuy nhiên, các đánh giá cho thấy ông Mojtaba Khamenei. không được coi là ứng viên hàng đầu.

Vợ của ông Mojtaba được cho là nằm trong số những người thiệt mạng trong cuộc không kích vào khu nhà của ông Khamenei, và ông không có mặt tại nơi ở vào thời điểm xảy ra tấn công.

Một nhân vật khác được truyền thông nước ngoài nhắc đến là Hassan Khomeini, cháu trai của người sáng lập nước Cộng hòa Hồi giáo Iran, song các nguồn thạo tin nói rằng ông cũng không nằm trong diện cân nhắc nghiêm túc.

Cựu Tổng thống Ebrahim Raisi, người thiệt mạng trong vụ tai nạn trực thăng vào tháng 5/2024, từng được xem rộng rãi là ứng viên kế nhiệm tiềm năng, nhưng cái chết của ông đã loại bỏ một trong những gương mặt nổi bật nhất khỏi quy trình kế nhiệm.