Nhà Trắng công bố chi tiết thỏa thuận thương mại Mỹ-Trung

Kết quả hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung: Vượt trên lo ngại, chưa tới kỳ vọng

Phát biểu trước giới phóng viên trên Không lực Một khi bay từ Hàn Quốc về Mỹ ngày 29/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết cuộc gặp thượng đỉnh với Chủ tịch Tập Cận Bình diễn ra rất tốt đẹp, đạt "12 điểm trên thang điểm 10".

Tuy nhiên, thị trường và giới đầu tư không đánh giá như vậy. Cả Mỹ và Trung Quốc đều chưa thể xử lý các vấn đề cốt lõi trong xung đột thương mại, công nghệ và căng thẳng có thể sẽ tái bùng phát thời gian tới.

Vượt trên lo ngại

Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong cuộc hội đàm tại Busan, Hàn Quốc ngày 30/10/2025. Ảnh: THX/TTXVN

Theo nội dung thông báo được Nhà Trắng và Bắc Kinh phát đi sau hội nghị thượng đỉnh, hai nhà lãnh đạo Donald Trump và Tập Cận Bình đã đạt thỏa thuận đình chiến thương mại trong ít nhất một năm, với một số nội dung về thuế quan, kiểm soát xuất khẩu và phí cảng, hợp tác kiểm soát fentanyl, nông nghiệp...

Cụ thể, Mỹ sẽ giảm thuế fentanyl từ 20% xuống 10% và gia hạn đình chỉ thuế đối ứng 24% đối với Trung Quốc thêm một năm mà theo lịch sẽ hết hạn ngày 10/11 tới, đưa tới mức thuế trung bình giảm từ 57% xuống 47%. Theo tính toán của các chuyên gia kinh tế, thuế suất hiệu dụng (effective tariff - thuế suất trung bình sau khi tính cả các điều khoản miễn trừ, thỏa thuận song phương, đa phương...) mà Mỹ áp với Trung Quốc theo đó sẽ giảm từ 42% xuống 32%.

Về công nghệ, kiểm soát xuất khẩu và hàng hải, hai bên đồng ý đình chỉ một năm các biện pháp trả đũa lẫn nhau đã được công bố trước đó. Cụ thể, Mỹ đóng băng quy định "Quy tắc liên kết" (Affiliates Rule) vốn yêu cầu giấy phép xuất khẩu không chỉ với các thực thể nằm trong "Danh sách thực thể", mà cả các công ty nước ngoài có ít nhất 50% vốn thuộc sở hữu của thực thể đó, áp dụng với Trung Quốc. Đổi lại, Trung Quốc tạm hoãn thực thi gói biện pháp kiểm soát xuất khẩu ban hành ngày 9/10 của Trung Quốc, với điểm nhấn là siết xuất khẩu đất hiếm và nam châm đất hiếm sang Mỹ. Ngoài ra, Mỹ sẽ tạm dừng một năm các biện pháp điều tra theo Mục 301 với ngành hàng hải, logistics và đóng tàu Trung Quốc. Bắc Kinh cũng tạm ngưng phản ứng đáp trả trong lĩnh vực này.

Về thương mại nông sản, Bộ trưởng Nông nghiệp Mỹ Brooke Rollins ngày 30 tháng 10 cho biết Trung Quốc cam kết mua ít nhất 12 triệu tấn đậu nành Mỹ trong mùa vụ năm nay và tối thiểu 25 triệu tấn mỗi năm, trong gói nhập khẩu quy mô 87 triệu tấn đến năm 2028. Trung Quốc cũng sẽ gỡ bỏ các loại thuế không hợp lý áp lên hầu hết nông sản Mỹ, trong đó có đậu nành. Thỏa thuận mở đường khôi phục dòng thương mại đậu nành từng đạt giá trị hơn 12 tỷ USD trong năm 2024 giữa Mỹ và Trung Quốc.

Không có một thỏa thuận toàn diện, trọn gói, nhưng loạt thỏa thuận từng phần trên đây giúp Mỹ và Trung Quốc tránh được kịch bản xấu nhất về "không có thỏa thuận" sau cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo, một kịch bản vốn từng là đồng thuận thị trường ở thời điểm hơn một tháng trước đây khi hai nước liên tục công bố biện pháp trả đũa lẫn nhau về kiểm soát xuất khẩu, phí hàng hải, nguồn cung đất hiếm. Kết quả tích cực này là điều có thể dự báo trước, khi giới chức cấp cao hai nước đều phát đi thông tin tích cực về một khung thỏa thuận sau khi kết thúc đàm phán thương mại vòng 5 từ ngày 26 đến 27/10 tại Kuala Lumpur, Malaysia.

Có thể coi hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung là chiến thắng với cả Mỹ, Trung Quốc và các thị trường. Tổng thống Trump khẳng định được vị thế "người kiến tạo thỏa thuận" sau chuyến thăm một tuần tới châu Á, với điểm chốt sau cùng là thỏa thuận với Trung Quốc, đối tác được ông đánh giá là "khó khăn nhất". Ông cũng lấy lại được uy tín, hình ảnh trước cử tri nông dân Mỹ qua thỏa thuận về đậu nành. Về phần mình, Chủ tịch Tập Cận Bình có được sự tôn trọng từ Mỹ, buộc chính quyền Tổng thống Trump phải nhìn nhận ở vị thế ngang hàng trong đàm phán thương mại, không để áp Mỹ đặt một chiều. Thỏa thuận đình chiến thương mại Mỹ - Trung cũng giúp giảm bất trắc đối với kinh tế thế giới và các thị trường toàn cầu.

Chưa tới kỳ vọng

Tổng thống Mỹ Donald Trump (thứ 2, trái) và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (phải) trong cuộc gặp tại Busan, Hàn Quốc ngày 30/10/2025. Ảnh: THX/TTXVN

Không có một "thỏa thuận lớn" như kỳ vọng trước đó. Thị trường gần như không có phản ứng tích cực trước thông tin về kết quả cuộc gặp. Chứng khoán Mỹ đóng cửa phiên giao dịch ngày 30/10 (giờ Mỹ) trong sắc đỏ, khi chỉ số Nasdad giảm 1,57%, chỉ số S&P500 giảm gần 1%. Tại Trung Quốc, chỉ số CSI 300 cũng giảm 0,8%. Thị trường luôn có lý do riêng, không phụ thuộc vào các tuyên bố của các nhà lãnh đạo. Tuyên bố chung - điều được giới đầu tư ngầm coi là tiêu chí tối thiểu cho một cuộc gặp thành công - không hề xuất hiện sau cuộc gặp. Và đó là một tín hiệu về bất đồng chưa được xử lý triệt để.

Phát biểu thiện chí của Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình trong phần khai mạc cuộc họp không thể che giấu những vết nứt còn đó trong thế cạnh tranh, đối đầu giữa hai nền kinh tế. Tại bàn đàm phán, hai bên không đề cập đến nguyên nhân gốc dễ, mang tính cấu trúc vốn gây ra căng thẳng thương mại Mỹ - Trung thời gian qua, như vấn đề thặng dư thương mại của Trung Quốc, chính sách trợ cấp công nghiệp của Bắc Kinh... Theo bà Wendy Cutler, cựu trưởng đoàn đàm phán thương mại tại Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) và hiện là Phó Chủ tịch cấp cao Viện Chính sách Châu Á (Mỹ), thỏa thuận đình chiến này có ý nghĩa tích cực ở thời điểm hiện tại; nhưng đó chỉ là một thỏa thuận ngắn hạn, về lâu dài, hai nước sẽ vẫn leo thang căng thẳng.

Loạt biện pháp leo thang đáp trả đầu từ giữa tháng 9 đến sát ngày diễn ra cuộc gặp thượng đỉnh cho thấy thỏa thuận tại Busan được thiết kế để tránh kịch bản xấu nhất do đối đầu không điểm dừng, chứ không hẳn là đạt đồng thuận về hàn gắn, hội nhập sâu rộng thông qua gỡ bỏ các rào cản hạn chế về an ninh quốc gia và thúc đẩy thương mại, đầu tư vốn đầu tư xuyên biên giới. Hai bên vẫn giữ ý định về "phân tách", giảm phụ thuộc vào đối phương.

Trong khuôn khổ chuyến thăm châu Á một tuần, Tổng thống Trump đã ký loạt thỏa thuận thương mại, đầu tư, khoáng sản thiết yếu, Bản ghi nhớ về hợp tác đất hiếm với Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia, Thái Lan, Campuchia. Đằng sau đó là thông điệp Mỹ muốn đa dạng hóa chuỗi cung từ đồng minh đối tác với sản phẩm Trung Quốc giữ vai trò chi phối, đặc biệt là đất hiếm, nam châm đất hiếm. Về phần mình, Kế hoạch phát triển kinh tế 5 năm lần thứ 15 (từ năm 2026-2030) mới được Trung Quốc thông qua cũng tập trung ưu tiên phát triển đột phá công nghệ then chốt, đặc biệt là chíp bán dẫn, nhằm giảm phụ thuộc vào chuỗi cung từ Mỹ. Đó có thể là cách hai bên chuẩn bị cho đối đầu trong tương lai, một thế đối đầu khó tránh khỏi.

Nhìn rộng ra, kết quả cuộc gặp thượng đỉnh tại Busan mới dừng ở bước đình chiến tạm thời khi Mỹ và Trung Quốc vẫn ở trong cuộc đua xác lập ưu thế nổi trội dựa trên thế áp đảo trong từng lĩnh vực mà hai bên có thế mạnh. Trả lời phỏng vấn trên kênh Bloomberg ngày 30/10, ông Robert Lighthizer - cựu Đại diện Thương mại Mỹ dưới nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump, cho rằng không có phân tách toàn diện, nhưng thế giới sẽ thấy xu hướng phân tách chiến lược bộ phận Mỹ - Trung. Thỏa thuận mới đạt được có thể chỉ kéo dài trong vài tháng hoặc một năm, nhưng sau đó căng thẳng sẽ xuất hiện trở lại.