Robot giao hàng dẫn dắt chiến lược đẩy mạnh hệ sinh thái AI của Grab

Phụ huynh Trung Quốc dùng A.I. để 'giải cứu' bài tập về nhà cho con

Nhiều phụ huynh Trung Quốc đang tìm đến trí tuệ nhân tạo như một "trợ giảng" tại gia - từ chatbot chấm bài, tạo trò chơi học tập đến thiết bị dịch thuật - với kỳ vọng giảm áp lực và giúp con giành lợi thế trong học tập.

Chị Zheng Wenqi đeo "mặt nạ" để luyện tiếng Anh với con gái. Ảnh: NYT

Theo tờ New York Times, trên khắp Trung Quốc, nơi môi trường giáo dục nổi tiếng cạnh tranh khốc liệt, ngày càng nhiều phụ huynh tìm đến trí tuệ nhân tạo để giúp con cái có lợi thế học tập và giảm căng thẳng trong gia đình. Họ thử nghiệm đủ loại công cụ: tạo trò chơi học tập bằng chatbot, dùng A.I. chấm bài tập, hay thậm chí đeo thiết bị dịch thuật để có thể trò chuyện với con bằng tiếng Anh.

Sự cởi mở này phản ánh khác biệt văn hóa rõ rệt giữa Trung Quốc và Mỹ trong cách nhìn nhận A.I. Nếu tại Mỹ, nhiều người lo ngại A.I. làm suy giảm tư duy phản biện hoặc lan truyền thông tin sai lệch, thì tại Trung Quốc, công nghệ này được đón nhận tích cực hơn nhiều. Một khảo sát toàn cầu năm 2025 do KPMG thực hiện cho thấy hơn 90% người Trung Quốc bày tỏ sự lạc quan về A.I., trong khi tỷ lệ này ở Mỹ chỉ nhỉnh hơn 50%.

Sự hào hứng đó đã thúc đẩy một thị trường công nghệ giáo dục bùng nổ, ước tính trị giá hơn 43 tỷ USD. Tuy nhiên, thị trường này cũng tồn tại không ít sản phẩm phóng đại công dụng hoặc dựa vào chiêu trò tiếp thị. Dù vậy, với nhiều gia đình, các công cụ A.I. thực sự mang lại lợi ích thiết thực.

Đeo "mặt nạ" để nói tiếng Anh với con

Zheng Wenqi, 42 tuổi, làm việc toàn thời gian trong lĩnh vực quan hệ công chúng tại tỉnh Hắc Long Giang, thừa nhận chị không có nhiều thời gian học tiếng Anh, càng khó có điều kiện dạy con. Con trai 9 tuổi của chị cần luyện kỹ năng hội thoại, nhưng gia đình thiếu môi trường thực hành.

Sau khi xem một buổi livestream quảng cáo, chị mua thiết bị có tên "Native Language Star", giá khoảng 375 USD. Thiết bị gồm hai phần: một chiếc mặt nạ che miệng để nói tiếng Trung và một loa đeo trước ngực phát ra bản dịch tiếng Anh. Khi chị nói vào mặt nạ, giọng nói được làm nhỏ lại và bản dịch được phát ra qua loa.

Mỗi ngày, chị đeo thiết bị trong nhà từ 30 đến 60 phút để trò chuyện với các con bằng tiếng Anh. Theo công ty sản xuất tại Thâm Quyến, thiết bị này sử dụng các mô hình ngôn ngữ và nhận dạng giọng nói do nhiều doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc phát triển.

Chị Zheng cho biết bản dịch đôi khi còn cứng nhắc, chưa tự nhiên. Tuy vậy, sau khoảng một tháng, con trai chị đã chủ động nói tiếng Anh nhiều hơn và tự tin bắt chuyện. Con gái 5 tuổi - trước đó chưa từng học tiếng Anh - nay có thể mô tả những hoạt động hằng ngày như mặc quần áo, đi giày.

Chatbot 24/7 thay mẹ giám sát bài tập

Tại tỉnh Hồ Nam, Li Linyun - một bà mẹ nội trợ - từng thường xuyên tranh cãi với con gái 10 tuổi về việc học. Nay chị giao phần lớn việc giám sát bài tập cho Doubao, chatbot phổ biến nhất Trung Quốc do ByteDance (công ty mẹ của TikTok) phát triển.

Theo chị Li, Doubao giống như "giáo viên trực tuyến 24/24", kiên nhẫn và hiểu biết. Ứng dụng có chức năng camera, được phụ huynh gọi vui là "đôi mắt" của Doubao. Người dùng có thể chụp ảnh bài tập để chatbot chấm điểm, chỉ ra lỗi sai và giải thích lại quy tắc ngữ pháp. (ChatGPT có chức năng tương tự cho người dùng trả phí; Doubao cung cấp miễn phí.)

Con gái chị Li cho biết em thích việc có thể yêu cầu giải thích lại bao nhiêu lần tùy ý, trong khi trên lớp giáo viên thường phải chuyển sang nội dung khác. Theo chị Li, Doubao đôi khi chấm sai, nhưng nhìn chung vẫn hữu ích.

Li Linyun sử dụng Doubao, cho phép người dùng chụp ảnh bài tập để chatbot chấm điểm, chỉ ra lỗi sai và giải thích lại quy tắc ngữ pháp. Ảnh: NYT

Ứng dụng cũng có thể theo dõi tư thế ngồi học thông qua camera, dù chị Li ít dùng tính năng này vì con không thích cảm giác bị giám sát.

Chị nói mình không quá lo lắng về quyền riêng tư khi tải ảnh và video của con lên nền tảng. "Trong thời đại mạng xã hội, chúng ta vốn dĩ không còn nhiều riêng tư," chị nhận xét.

Nhờ Doubao, gia đình tiết kiệm được hàng trăm USD mỗi tháng tiền học thêm tiếng Anh, còn điểm số của con gái được cải thiện. Quan trọng hơn, mối quan hệ mẹ con cũng bớt căng thẳng. "Để giảm áp lực giữa cha mẹ và con cái, không nên dành quá nhiều thời gian cho bài tập. Chỉ cần động viên con là đủ," chị nói.

Tự tạo trò chơi học tập bằng "vibecoding"

Yin Xingyu, 37 tuổi, làm marketing tại Thâm Quyến, vốn sử dụng chatbot DeepSeek trong công việc. Cô tự hỏi liệu A.I. có thể giúp con gái 6 tuổi học tập tốt hơn.

Không biết lập trình, cô thử "vibecoding" - phương pháp xây dựng phần mềm bằng cách mô tả yêu cầu bằng ngôn ngữ tự nhiên để A.I. viết mã. Với DeepSeek, cô tạo một trò chơi từ vựng tiếng Anh tương tác cho con.

Sau đó, cô chia sẻ các câu lệnh (prompt) trên mạng xã hội để phụ huynh khác có thể sao chép và tạo trò chơi tương tự. Cô cũng dùng công cụ tạo ảnh A.I. của Google để làm truyện tranh lồng từ vựng tiếng Trung, với nhân vật từ các bộ phim như "Zootopia" và "Frozen".

Yin cho biết cô thiết kế trò chơi theo hướng khuyến khích tư duy chủ động thay vì chỉ kích thích thụ động. Khi con lớn hơn, cô dự định hướng dẫn con dùng chatbot để tìm ý tưởng viết văn.

"Có lẽ tương lai sẽ là như vậy, nên tôi muốn con quen với điều đó từ nhỏ", Yin nói.

"Phòng tự học A.I." - trào lưu gây tranh cãi

Không phải mọi sáng kiến gắn mác A.I. đều thành công. Một xu hướng từng rộ lên là "phòng tự học A.I." - không gian nơi học sinh ngồi trước máy tính bảng được quảng cáo có khả năng cá nhân hóa lộ trình học. Mức phí dao động từ vài USD mỗi giờ đến hàng trăm USD mỗi tháng.

Một phóng sự của truyền thông nhà nước năm 2024 cho thấy lớp học tại Chiết Giang với các buồng học riêng, nơi máy tính bảng đánh giá tốc độ và độ chính xác làm bài.

Tuy nhiên, nhiều phụ huynh và cựu nhân viên cho rằng công nghệ bên trong không thực sự tiên tiến, chỉ là bài giảng ghi sẵn hoặc thiết bị phổ thông. Một số trung tâm bị cáo buộc lách lệnh cấm dạy thêm vì lợi nhuận ban hành năm 2021 - chính sách nhằm giảm gánh nặng học tập và chi phí cho gia đình. Các trung tâm lập luận rằng do A.I., chứ không phải gia sư, thực hiện giảng dạy nên không vi phạm quy định.

Nhiều "phòng tự học A.I." đã đóng cửa. Khi phóng viên tìm đến một địa điểm ở Bắc Kinh, nơi này đã khóa cửa, dù trên tường vẫn còn poster quảng bá với đánh giá tích cực từ phụ huynh.

May Zeng, 24 tuổi, từng làm việc hai tháng tại một phòng tự học ở Giang Tây, cho biết nhiệm vụ của cô chủ yếu là giám sát để học sinh không lơ là. Theo cô, phụ huynh quan tâm nhiều hơn đến việc có chỗ gửi con hơn là bản thân công nghệ.

Trớ trêu thay, người dùng A.I. nhiều nhất trong phòng lại là cô. Khi phải viết nhận xét tiến bộ cho học sinh mà "không biết nói gì thêm", cô thừa nhận: "Tôi đưa cho A.I. làm giúp. Trong phòng tự học A.I., tôi mới là người dùng A.I. nhiều nhất!".