Trung Quốc cân nhắc chiến lược của Nhật Bản để giảm áp lực thương mại từ Mỹ

Công Thuận13:14 24/03/2025

Trước áp lực từ thuế quan của chính quyền Tổng thống Donald Trump , Trung Quốc cân nhắc áp dụng chiến lược hạn chế xuất khẩu tự nguyện (VER) – từng giúp Nhật Bản vượt qua căng thẳng thương mại với Mỹ trong thập niên 1980.

Dây chuyền sản xuất ô tô xuất khẩu tại Công ty TNHH Kaiyi Auto, thành phố Nghi Tân, tỉnh Tứ Xuyên (Trung Quốc). Ảnh: Công Tuyên – P/v TTXVN tại Trung Quốc

Thay đổi chiến lược đối phó và bài học từ Nhật Bản

Theo Wall Street Journal ngày 23/3, trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump, Bắc Kinh kiên quyết không nhượng bộ trước áp lực thương mại từ Washington. Tuy nhiên, tình hình hiện tại đã khác. Khi tăng trưởng kinh tế trong nước chậm lại và đối diện với đòn tấn công kinh tế mạnh mẽ hơn trong nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của ông Trump, giới lãnh đạo Trung Quốc đang cân nhắc học hỏi kinh nghiệm của Tokyo.

Theo các cố vấn chính phủ Trung Quốc, nước này đang xem xét đề xuất hạn chế số lượng một số mặt hàng xuất khẩu sang Mỹ nhằm làm giảm nguy cơ bị áp thuế cao hơn và các rào cản thương mại khác.

Vào năm 1981, Nhật Bản đã đồng ý tự nguyện giảm xuất khẩu ô tô sang Mỹ. Kết quả là, xuất khẩu đã giảm khoảng 8% so với năm trước đó. Giáo sư kinh tế Doug Irwin tại Đại học Dartmouth cho biết những biện pháp này đặc biệt có hiệu quả vào giữa thập niên 1980.

Điều đáng chú ý là các công ty Nhật Bản đã tìm ra cách tối ưu hóa lợi nhuận trong bối cảnh bị hạn chế. Họ bắt đầu tính giá cao hơn cho mỗi chiếc xe đối với số lượng xe bán ra ít hơn. Theo Giáo sư Irwin, giá xe Nhật Bản trung bình tăng khoảng 1.000 USD, tương đương khoảng 3.500 USD theo giá hiện nay. Nhật Bản cũng chuyển sang xuất khẩu những mẫu xe lớn hơn, chất lượng cao hơn.

Tình trạng mất cân bằng kinh tế của Trung Quốc

Mất cân bằng kinh tế của Trung Quốc không phải là vấn đề mới, nhưng đã trở nên trầm trọng hơn trong những năm gần đây. Chính sách của Bắc Kinh khuyến khích các nhà máy sản xuất nhiều hàng hóa hơn bất kể nhu cầu trong nước, nhằm tạo khả năng duy trì nền kinh tế trong trường hợp bị phương Tây trừng phạt nghiêm trọng hoặc xảy ra xung đột toàn diện.

Chính quyền Tổng thống Joe Biden từng nhiều lần cảnh báo lãnh đạo Trung Quốc rằng năng lực sản xuất khổng lồ của họ đã trở nên quá mức đến mức thế giới không thể hấp thụ. Trong năm cuối cùng của nhiệm kỳ, Tổng thống Biden đã tăng thuế đối với thép, xe điện và các sản phẩm khác của Trung Quốc.

Video đang HOT

Hiện nay, Tổng thống Trump đã áp dụng mức thuế mới cộng dồn đối với Trung Quốc là 20%, bổ sung vào mức thuế từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông mà phần lớn được chính quyền Biden duy trì. Mặc dù chưa có cuộc đàm phán chính thức nào diễn ra, nhưng Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đã bày tỏ quan ngại về các hoạt động trên thị trường của Trung Quốc trong cuộc gọi với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong, người được coi là nhà đàm phán thương mại chính của Bắc Kinh với chính quyền Trump.

Ban lãnh đạo Trung Quốc đã thể hiện mong muốn đạt được thỏa thuận với chính quyền Trump để ngăn chặn các cuộc tấn công thương mại lớn hơn.

Các cố vấn Trung Quốc cho biết, Bắc Kinh có thể cân nhắc đàm phán hạn chế xuất khẩu xe điện và pin để đổi lấy cơ hội đầu tư vào các lĩnh vực này tại Mỹ. Theo một số quan chức, đây có thể là đề nghị hấp dẫn đối với Tổng thống Trump, người đôi khi tỏ ra cởi mở với đầu tư từ Trung Quốc vào Mỹ, mặc dù nhiều thành viên trong chính quyền của ông kiên quyết phản đối.

Giáo sư Irwin nhận định: “Việc chính quyền Trump kiên quyết sử dụng thuế quan như một công cụ của chính sách thương mại có thể khiến Trung Quốc chấp nhận các biện pháp hạn chế xuất khẩu tự nguyện”.

Tuy nhiên, các cố vấn Trung Quốc cũng cảnh báo rằng việc thảo luận về hạn chế xuất khẩu không đồng nghĩa với việc Bắc Kinh có ý định thay đổi chính sách tập trung vào sản xuất. Thay vào đó, họ xem đây là một lựa chọn đàm phán và thậm chí có thể giúp Trung Quốc tiến lên trong chuỗi giá trị.

Bên cạnh đó, các nhà kinh tế lưu ý rằng sẽ gần như không thể cân bằng lại toàn bộ hoạt động thương mại Mỹ – Trung thông qua VER. Thặng dư thương mại 295 tỷ USD của Trung Quốc với Mỹ là lớn nhất trong số các đối tác thương mại của Mỹ.

Một trở ngại khác là khó khăn trong việc thực thi VER, đặc biệt khi các công ty Trung Quốc xuất khẩu sang Mỹ từ các nước thứ ba như Mexico. Hơn nữa, Tổng thống Trump ưa thích doanh thu từ thuế quan và có thể không mặn mà với ý tưởng về VER.

Arthur Kroeber, đối tác sáng lập và người đứng đầu bộ phận nghiên cứu tại Gavekal Dragonomics, nhận định: “Nếu tôi là người Trung Quốc, tôi sẽ đưa VER lên bàn cân hoặc ít nhất là giữ chúng trong túi sau của mình”.

Bắc Kinh hiện vẫn đang chờ đợi để biết chính xác chính quyền Trump muốn gì. Tổng thống Mỹ đã chỉ đạo các cơ quan liên bang đánh giá mối quan hệ kinh tế với Trung Quốc, dự kiến hoàn thành vào đầu tháng 4 tới, sau đó sẽ bắt đầu quá trình đánh giá cách giải quyết các vấn đề thương mại với Trung Quốc.

Mối đe dọa kinh tế nghiêm trọng nhất với châu Âu

Những biến động trên thị trường chứng khoán Mỹ, chính sách bảo hộ của chính quyền Trump và nguy cơ bong bóng công nghệ nổ tung có thể khiến châu Âu rơi vào khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng.

Trụ sở Ủy ban châu Âu (EC) ở Brussels, Bỉ. Ảnh: THX/TTXVN

Theo trang tin châu Âu Euractiv.com ngày 11/3, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance vào tháng trước cho rằng mối nguy hiểm lớn nhất mà châu Âu phải đối mặt ngày nay là "mối đe dọa từ bên trong". Tuy nhiên, diễn biến gần đây chỉ ra rằng nhận định này có thể đã sai lệch: mối đe dọa kinh tế lớn nhất đối với châu Âu hiện nay có thể đến từ chính Mỹ.

Không chỉ từ cam kết ngày càng giảm sút của Washington đối với an ninh châu Âu (buộc các chính phủ EU phải tăng chi tiêu quốc phòng và làm tăng chi phí đi vay), hay những thiệt hại tiềm tàng mà thuế quan của Tổng thống Donald Trump gây ra cho các nhà xuất khẩu châu Âu, mà còn là một mối đe dọa thậm chí còn đáng lo ngại hơn: sự bất ổn của thị trường do tính thất thường trong chính sách kinh tế Mỹ.

Tác động và rủi ro nghiêm trọng

Sự sụt giảm mạnh gần đây của cổ phiếu Mỹ đã đảo ngược sự bùng nổ của thị trường chứng khoán được thúc đẩy bởi cuộc tái đắc cử của Tổng thống Trump vào tháng 11 năm ngoái. Khi đó, các nhà đầu tư đã quá lạc quan về triển vọng bãi bỏ quy định và hạ thấp (hoặc bỏ qua) các cam kết bảo hộ mà "Tariff Man" (người đàn ông thuế quan) đã đưa ra trong chiến dịch tranh cử.

Có thể dự đoán được, làn sóng mất niềm tin của các nhà đầu tư Mỹ đã nhanh chóng lan sang châu Âu. Chỉ số DAX của Đức đã giảm hơn 5% chỉ trong vài ngày, trong khi chỉ số STOXX 600 trên toàn châu Âu thậm chí còn giảm xuống thấp hơn mức trước khi Đức và Ủy ban châu Âu công bố các gói chi tiêu cơ sở hạ tầng và quốc phòng trị giá nghìn tỷ euro.

Ngoài tác động trực tiếp đến thị trường chứng khoán châu Âu, chính sách của chính quyền Trump còn tạo ra hai rủi ro nghiêm trọng khác cho nền kinh tế châu Âu.

Thứ nhất, tuyên bố áp đặt thuế quan rộng rãi của Tổng thống Trump có thể khiến lạm phát ở Mỹ gia tăng trở lại. Điều này sẽ buộc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phải giữ nguyên hoặc thậm chí tăng lãi suất, qua đó củng cố đồng USD và đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ EU lên cao hơn nữa. Hậu quả là các quốc gia châu Âu sẽ phải chuyển hướng nguồn quỹ công quý giá từ đầu tư sang trả nợ.

Thứ hai, nghiêm trọng hơn là khả năng những diễn biến hiện tại trên thị trường chứng khoán Mỹ chỉ là điềm báo cho một cuộc suy thoái ở Mỹ hoặc thậm chí là một cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu khác. Có nhiều bằng chứng cho thấy điều này có thể xảy ra.

Các tờ báo tài chính hàng đầu thế giới đang dự đoán rằng chúng ta có thể chứng kiến sự lặp lại của "sự sụp đổ dot-com" vào đầu những năm 2000, khi sự cường điệu hiện tại xung quanh trí tuệ nhân tạo đóng vai trò tương tự như sự phấn khích trước đây do internet tạo ra.

"Chỉ số Buffett" - được nhà đầu tư huyền thoại Warren Buffett và nhiều chuyên gia khác sử dụng để xác định bong bóng thị trường - hiện cao hơn nhiều so với mức được ghi nhận ngay trước khi bong bóng dot-com nổ ra hoặc cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008.

Đáng chú ý là nhiều nhà đầu tư hàng đầu, bao gồm cả Buffett, đang tích cực bán cổ phiếu, cho thấy họ tin rằng bong bóng sắp vỡ. Một số ông trùm công nghệ, như Mark Zuckerberg của Meta và người sáng lập Amazon Jeff Bezos, cũng đang thực hiện các động thái tương tự.

Trường hợp Tesla: Báo động cho thị trường toàn cầu?

Nhiều cổ phiếu công nghệ Mỹ hiện có định giá dường như ít liên quan đến các yếu tố cơ bản của nền kinh tế. Điển hình là Tesla - mặc dù đã giảm hơn 40% kể từ đầu năm, tổng vốn hóa thị trường của công ty này vẫn đạt gần 700 tỷ USD: gấp 6 lần giá trị cộng lại của ba công ty ô tô truyền thống khác của Mỹ là Ford, Stellantis và General Motors.

Nhiều chuyên gia cho rằng cổ phiếu Tesla chủ yếu là một tài sản đầu cơ: các nhà đầu tư mua hoặc bán nó dựa trên nhận thức về mối quan hệ gần gũi giữa chủ sở hữu Elon Musk và Tổng thống Trump.

Tuy nhiên, mối quan hệ này có thể không bền vững như vẻ bề ngoài. Tuần trước, New York Times đưa tin rằng tỷ phú Musk và Ngoại trưởng Rubio đã nổ ra cuộc tranh luận gay gắt ngay trước mặt Tổng thống Trump - và ông Trump đã đứng về phía Ngoại trưởng Rubio. Một cuộc tranh cãi tương tự, có thể xuất phát từ quan điểm trái ngược nhau về Trung Quốc (ông Musk tự coi mình là "người hâm mộ" Trung Quốc, trong khi Ngoại trưởng Rubio coi nước này là "thách thức nhất" của Mỹ), có thể khiến tỷ phú Musk bị "đẩy ra khỏi vòng tròn quyền lực tại Nhà Trắng".

Liệu một vụ sụp đổ cổ phiếu Tesla có thể gây ra một cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu? Nhiều chuyên gia cho rằng đây là một khả năng không thể loại trừ. Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu Christine Lagarde đã cảnh báo vào tuần trước: "Chúng ta có rủi ro ở khắp mọi nơi, sự bất ổn ở khắp mọi nơi".

Rõ ràng là sự bất ổn đang lan rộng khắp châu Âu, nhưng khác với nhận định của Phó Tổng thống Vance, phần lớn xuất phát từ mối đe dọa từ bên ngoài - cụ thể là từ Mỹ. Sự thất thường trong chính sách của chính quyền Trump, cùng với việc tổng thống Mỹ sẵn sàng chấp nhận rủi ro suy thoái và sụp đổ thị trường chứng khoán để theo đuổi chính sách bảo hộ, đang tạo ra một mối đe dọa kinh tế nghiêm trọng đối với châu Âu.

Trong bối cảnh này, theo Euractiv.com, châu Âu cần phải chuẩn bị cho các kịch bản khủng hoảng tiềm tàng và xây dựng chiến lược để giảm thiểu sự phụ thuộc vào nền kinh tế Mỹ, đặc biệt là trong thời điểm Washington đang theo đuổi các chính sách kinh tế có thể gây bất ổn cho thị trường toàn cầu.

Trung Quốc kêu gọi Mỹ giải quyết căng thẳng thương mại trên tinh thần tôn trọng lẫn nhau Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 20/2 ra tuyên bố nhấn mạnh căng thẳng thương mại hiện nay giữa nước này và Mỹ cần được giải quyết trên tinh thần tôn trọng lẫn nhau. Cảng hàng hóa ở Hà Bắc, Trung Quốc. Ảnh: THX/TTXVN. Tuyên bố trên được đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump để ngỏ khả năng hai nước...